است ، مثل همين قضاياى المعدوم المطلق ، شريك البارى و اجتماع النقيضين . در اينجا اين آقايان به نوعى شرطيت قائلند ولى در عين اينكه به نوعى شرطيت قائلند كه احيانا مىگويند « فى قوة الشرطيه » در عين حال مىگويند منحل به قضيهء شرطيه نمىشود ؛ يعنى در عين اينكه نوعى شرطيت در اينجا هست ولى واقعا قضيهء شرطيه نيست و منحل به قضيهء شرطيه نمىشود . از كلمات مرحوم آخوند هم شايد استفادهء اندكى تضاد بشود . در اوايل « وجود ذهنى » تعبيرى دارد كه از آن تعبير استفاده مىشود كه قضاياى غير بتيه منحل به قضيهء شرطيه مىشود ، ولى در اواخر باب وجود ذهنى حرف خودش را تفسير مىكند و مىگويد نه ، در عين اينكه قضيهء غير بتيه در قوهء قضيهء شرطيه است اما واقعا منحل به قضيهء شرطيه نمىشود . در ميان متأخرين ، در بين آنهايى كه ما ديده‌ايم ، كسى كه توانسته است اين قضاياى غير بتيه را تحليل كند ، به نظر ما مرحوم ملا على نورى يا حكيم نورى معروف است كه استاد الاساتيد است و حواشى خيلى مختصرى بر اسفار دارد ولى همان حواشى مختصرش خيلى پر مغز است . هر جا كه حاشيه زده است حاشيه‌اش خيلى پر مغز است . او اتفاقا در همين باب معدوم مطلق و در باب قضاياى غير بتيه دو سه تا حاشيهء حسابى و پر مغز دارد « 1 » كه اين حواشى او به نظر ما بهترين بيان است در تفسير و ادراك اين بيان ملا صدرا در باب شبههء معدوم مطلق و در باب اينكه حقيقت قضيهء غير بتيه چيست كه با اينكه در قوهء قضيهء شرطيه است ولى در عين حال منحل به قضيهء شرطيه نمىشود « 2 » .

--> ( 1 ) . [ حواشى مرحوم حكيم نورى در اين مورد در اسفار چاپ جديد ( ج 1 / ص 239 ) آمده است . ] ( 2 ) . - پس درست است كه بگوييم معدوم مطلق وجود ذهنى دارد ولى وجود خارجى ندارد ؟ استاد : البته درست است . - با آن بيانى كه يك بار دربارهء فرق تجربه و استقراء مىفرموديد آيا نمىشود بگوييم كه تجربه - به آن معنايى كه مىفرماييد - بالاخره در نهايت امر برمىگردد به قضاياى حقيقيه و استقراء هميشه به قضاياى خارجيه نظر دارد ؟ استاد : چرا . اتفاقا اين مطلب را گفته‌ايم . استقراء آخرش برمىگردد به قضيه خارجيه ؛ يعنى كلىاى كه ما در باب استقراء استنباط مىكنيم آخرش قضيهء خارجيه است . ولى در تجربه چون ما در نهايت امر مىرسيم به كشف طبيعت جسم لذا قضيهء ما قضيهء حقيقيه است . و ما قبلا در بحث وجود ذهنى گفتيم كه قضيهء خارجيه مجموعى است از قضاياى