مورد ابهام واقع شده و همين مسأله طرح شده است كه لازمهء بيان شيخ در قضاياى حقيقيه اين است كه هر قضيهء حقيقيه منحل بشود به قضيهء شرطيه ، ولى بعد ديگران اين مسأله را جواب داده‌اند كه نه ، قضيهء حقيقيه منحل به قضيهء شرطيه نمىشود ؛ يعنى به اصطلاح صيقل خوردن قضيهء حقيقيه بعد از شيخ صورت گرفته است . شيخ خودش مسأله را عنوان كرده است و اولين كسى است كه اين مسأله را عنوان كرده است و به عقيدهء من اين مسألهء فرق قضاياى حقيقيه و قضاياى خارجيه از عالىترين مسائلى است كه در فكر بشر آمده است . ولى بعدها منطقيين ديگر رفع اين شبهه را كرده‌اند كه نه ، قضاياى حقيقيه به قضاياى [ شرطيه ] بر نمىگردد ، كه در شرح مطالع اين مسأله و اشكالش با جوابش مطرح است و خوب مطرح است . فقط بعضى علماى علم اصول ( مرحوم نائينى ) گفته‌اند كه نه ، همهء قضاياى حمليه منحل به قضاياى شرطيه مىشود ، ولى به هر حال اين حرف درست نيست « 1 » . قضيهء بتيه و غير بتيه مسألهء قضاياى بتيه و غير بتيه از اين قرار است كه اينها در ميان قضاياى حقيقيه به دو نوع قضيه قائلند : حقيقيهء بتيه و حقيقيهء غير بتيه . قضاياى بتيه آنهايى است كه حكم مىرود روى افراد و روى مصاديق واقعى ، خواه مصاديق واقعى محقّق و خواه مصاديق واقعى مقدّر ، ولى در مورد مصاديق مقدر هم با فرض وجود موضوع ، حكم مىرود روى مصاديق . قضاياى حقيقيهء غير بتيه آن قضاياى حقيقيه‌اى است كه موضوع آنها ممتنعات

--> ( 1 ) . - يعنى منحل شدن به قضيهء شرطيه درست نيست . استاد : خير ، درست نيست . از اول اشتباه كرده‌اند كه خيال كرده‌اند احكام شرع على نحو القضايا الحقيقيه جعل شده است ، كه اين اشتباه هم از شيخ انصارى سرچشمه گرفته و اشتباه او نيز از حاجى سبزوارى ناشى شده است . - كه چون جعل دارد ، نمىشود آنها را از نوع قضاياى حقيقيه دانست . استاد : نمىشود ، خير . احكام شرعى على نحو القضايا الخارجيه است ، اما نه قضيهء خارجيه‌اى كه حاجى گفته است ، بلكه قضيهء خارجيه‌اى كه شيخ گفته است . تعبير حاجى در مورد قضيهء خارجيه اشتباه است ، كه حالا ديگر وارد اين بحث نمىشويم .