آن جور جدا كردن درست نيست همهء معانى و مفاهيم ذهنى هم صورتهاى مستقيم اشياء نيست ؛ كه اگر اين جور مىبود علمى وجود نداشت و شناختى وجود نداشت . ذهن براى اينكه عمل شناخت و عمل معرفت را انجام بدهد چاره‌اى از اين انتزاعات ندارد ولى اين انتزاعات بدون ملاك و مبنا نيست ؛ يعنى اين انتزاعات هم صور اشياء خارجى هستند ولى صور غير مستقيم . اينها صورت صورتها هستند ؛ يعنى صورتهاى اوليه بعد از آنكه وارد ذهن مىشوند ، در مرحلهء ديگر ، ذهن يك معانى ديگر از اينها انتزاع مىكند و مىگيرد و مىسازد كه اين معانى ديگر يك نوع انطباق غير مستقيم دارد بر همان خارج و لهذا شناختمان در عين حال جهل نمىشود ( كه اين مطلب را در بحث معقولات ثانيه گفتيم ) . ولى اكثر افراد توقع و انتظارشان از ذهن اين است كه هر چه را كه ذهن تصور مىكند بايد يك مابازاء مستقيمى در عالم اعيان داشته باشد . از اين جهت است كه اگر ما واقعا همين جور كه اينها فكر مىكنند ( كه ماترياليستها هم همين جور فكر مىكنند ) فكر بكنيم بايد به اينها حق بدهيم . ما بعد به شباهت اينها كه مىرسيم مىبينيم حرفهايى زده‌اند كه روح آن حرفها و استدلالهايشان - و لااقل روح بعضى از استدلالهايشان - همين است كه ما يك سلسله قضاياى صادقى داريم كه اين قضاياى صادق با موجود بودن موضوع جور در نمىآيد ولى از طرفى بلا موضوع هم كه نمىشود ، پس اين موضوع در عين اينكه در عالم اعيان وجود ندارد بايد يك چيزى باشد ، يعنى به اصطلاح پوچ محض هم نيست . مثلا يكى از شبهاتشان اين است كه مىگويند ما قضاياى بسيارى داريم كه موضوع آنها معدومات است . شما از معدومها خبر مىدهيد ( لااقل معدومات در حال ؛ ولى شما در حال از آنها خبر مىدهيد ) . مثلا امروز ما مىتوانيم در بارهء روز اول فروردين سال آينده يك خبر صادق بدهيم و بگوييم : روز اول فروردين سال آينده چنين خواهد شد . مىگويند آيا شما خبر داده‌ايد از اين معدوم يا خبر نداده‌ايد ؟ مىگوييم خبر داده‌ايم . مىگويند پس اين معدوم لا شىء نيست ، زيرا به طور قطع از لا شىء نمىشود خبر داد . لا شىء مطلق صلاحيت مخبر عنه واقع شدن هم ندارد . ديگران مىگفتند : « المعدوم لا يخبر عنه » ، اينها مىگويند اين حرف دروغ است زيرا از معدومات مىشود خبر داد ، بايد بگوييم : « اللّا شىء المطلق لا يخبر عنه » . پس معدوماتى كه ما از احوال آنها خبر مىدهيم در عين اين كه موجود نيستند ولى يك شيئيتى دارند .