انقسام وجود به مطلق و مقيّد إنّ الوجود مع مفهوم العدم * كلّا من إطلاق و تقييد قسم فريدهء اوّل از كتاب شرح منظومه چنان كه ديديم به مسائل وجود و عدم مربوط بود . تا حالا آنچه كه گفتيم مسائل وجود بود ، از حالا به بعد يك سلسله مسائل خواهيم داشت كه اينها ضمنا مسائل عدم هم هست . يكى از آن مسائل همين است كه در اينجا آورده‌اند و در واقع تقسيمى است براى وجود و عدم كه وجود بر دو قسم است : وجود مطلق و وجود مقيد ، و عدم هم به نوبهء خودش بر دو قسم است : عدم مطلق و عدم مقيد ، با اين تفاوت - كه اين تفاوت را خود حاجى در شرح « 1 » بيان مىكند - كه در مورد وجود ؛ هم مفهوم وجود مطلق و مقيد دارد و هم حقيقت وجود ( بنابر اصالت وجود كه قائل است به اينكه وجود خودش حقيقت است ) كه البته اطلاق و تقييد در حقيقت وجود با اطلاق و

--> ( 1 ) . [ عبارت حاجى چنين است : « و فى تخصيص العدم باضافة لفظ المفهوم اشارة الى عدم اختصاص هذه القسمة فى الوجود بمفهومه ، بل جارية فى حقيقته ؛ كما هو مصطلح اهل الذوق » . ]