حال مىگوييم آيا اين حكم حكمى صادق است يا نه ؟ واضح است كه اين ، حكمى است صادق ، زيرا عقل فرق نمىگذارد بين يك گرم از زيبق با يك دريا از زيبق . اگر يك گرم از زيبق بارد بالطبع است پس يك دريا از زيبق هم بارد بالطبع است ؛ و ما قبلا گفتيم كه « ثبوت شىء لشىء فرع ثبوت المثبت له » پس بايد مثبت له كه موضوع قضيه و در اين مثال درياى زيبق است ، در يك موطنى وجود داشته باشد . اگر بگوييد كه حكم متعلق به ماهيتى است كه در خارج وجود دارد ، مىگوييم كه اين حكم متعلق است به چيزى اعم از آنچه كه در خارج وجود دارد . آنچه كه اعم از خارج باشد فقط در ذهن مىتواند اهم وجود داشته باشد ، زيرا آنچه كه در خارج است فقط شامل همان وجودهاى خارجى مىشود ؛ يعنى اگر ذهن نمىتوانست ماهيت اشياء را در خود بگنجاند ، نمىتوانست قضاياى حقيقيه داشته باشد ؛ اينكه قضاياى حقيقيه دارد و در دايره‌اى وسيعتر از خارج ، احكام صادق قطعى يقينى برهانى صادر مىكند ، دليل بر اين است كه اين ماهيات را در ذهن مىآورد و اين احكام را هم در ذهن برايش ثابت مىكند ، منتها به اعتبار خارج ؛ و الّا اگر ماهيت وجودش منحصر به وجود خارجى بود بايد قضاياى ما هميشه منحصر به قضاياى خارجيه باشد « 1 » .

--> مىبندد و مىگويد اين ماهيت اين حكم را دارد ، اگر صد هزار برابر آنچه هم كه الآن وجود دارد وجود پيدا كند باز داراى همين حكم است ؛ حكم مال ماهيت است . حال اگر ماهيت در يك موطن ديگرى وجود نداشته باشد كه در آن موطن ذهن بتواند او را تعميم بدهد حتى بر افراد خارجى ، قضيهء حقيقيه اصلا معنى ندارد . ( 1 ) . - چرا اين حرف را در مورد حكم ايجابى مىگويند ؟ استاد : براى اينكه مىخواهند بگويند ثبوت شىء براى شىء فرع ثبوت مثبت له است و اين قاعده فقط در مورد حكم ايجابى صادق است . حكم اگر سلبى باشد در سالبهء به انتفاء موضوع هم صادق است ، مثل اينكه بگوييد : « بحرى از زيبق حار نيست » در حالى كه بحرى از زيبق وجود ندارد . - در مورد حكم ايجابى هم همين‌طور است . استاد : نه ، سلب شىء از شىء مستلزم وجود آن شىء نيست ، ولى ثبوت شىء براى شىء مستلزم وجود آن شىء است . البته ملاصدرا يك حرفى دارد كه اساسا حتى سلب شىء از شىء هم به آن معنا كه در قضاياى غير بتّى ثبوت شىء براى شىء مستلزم اين است كه شىء وجود داشته باشد ، سلب شىء از شىء هم مستلزم وجودش از براى اوست ، كه حالا آن يك حرف ديگرى است .