تأخرهاى رتبى و شرفى و غيره مىرسيم . اكنون كه تقدم و تأخر در عالم وجود دارد بايد بدانيم هر چه تقدم و تأخر در عالم هست براساس اين است كه دو چيزى كه در يك جهت اشتراك دارند در همان جهت با هم اختلاف دارند . اصلا تا دو تا چيز در يك جهت با هم شركت نداشته باشند و در همان جهت مشترك ، يكى بر ديگرى افزايش نداشته باشد تقدم و تأخر معنى ندارد ؛ يعنى اگر « الف » و « ب » در « ج » اشتراك داشته باشند ولى در « ج » هيچ اختلافى نداشته باشند و مثلا اختلافشان در « د » باشد ، اين معنى ندارد كه « الف » مقدم بر « ب » باشد . پس اولين مسأله كه ما بايد به آن برسيم اين است كه آيا در عالم شدت و ضعف وجود دارد يا نه ؟ آيا در عالم تقدم و تأخر وجود دارد يا نه ؟ جواب مىدهيم كه بلى ، وجود دارد ؛ ما نمىتوانيم وجودش را انكار كنيم . حال كه وجود دارد آيا معنى تقدم و تأخرها و شدت و ضعف‌ها بازگشتش به اين نيست كه مابه‌الاشتراك عين ما به الامتياز باشد ؟ جواب مثبت مىدهيم كه بلى ، بازگشت تقدم و تأخرها و شدت و ضعف‌ها به اين است كه ما به الاشتراك عين مابه‌الامتياز باشد . بعد مىرويم سراغ اينكه آن چه چيز است كه مىتواند ملاك تقدم و تأخر باشد ؟ مىرسيم به اينكه ماهيات تشكيك پذير نيستند ، پس باب ماهيات از باب شدت و ضعف و تقدم و تأخر خارج مىشود . پس مىرسيم به وجود . وجود هم اگر اين حقيقت واحد بسيط باشد كه عرفا مىگويند باز هم شدت و ضعف در آنجا غلط است ، تقدم و تأخر غلط است . شىء خودش بر خودش تقدم دارد ؟ ! اين حرف كه معنى ندارد . اگر هم وجودات به آن نحوى باشند كه به مشّائين نسبت مىدهند يعنى حقايق متباين بما هى متباين باشند و هيچ وجه مشتركى نداشته باشند ، باز هم شدت و ضعف و تقدم و تأخر غلط است . پس حقيقتى در عالم هست كه آن حقيقت وجود است و آن حقيقت ملاك تقدمها و تأخرها و شدت و ضعف‌ها و فقر و غناهاست . حتى فقر و غناها هم به اين حقيقت برمىگردد ؛ يعنى عليت و معلوليتى كه فيلسوف درك مىكند جز اينكه معلول شأن علت باشد جور ديگرى فرض ندارد « 1 » .

--> ( 1 ) . - نقص و كمال چيست ؟ استاد : نقص و كمال هم همين است . اصلا اگر مابه‌الاشتراك عين ما به الامتياز نباشد نقص و كمال غلط است . مثل اين است كه بگوييم آيا زردچوبه كاملتر است يا شفاى بوعلى ؟