نتيجهء بحث از اينجا ما مىتوانيم به اصالت وجود و اعتباريت ماهيت پى ببريم زيرا : در حركات تكاملى و حركات اشتدادى اگر ذاتها و ماهيتها اصيل باشند و وجود

--> اين باره خواهيم كرد . - فاصله را هر چه تقسيم كنيم اجزاء كوچكتر مىشود . وقتى كه تعداد اجزاء ميل كند به سمت بىنهايت ، طول هر جزء ميل مىكند به سمت بىنهايت كوچك . و مسأله ديگر بيش از اين دقت فلسفى نمىخواهد . استاد : اين كه شما مىگوييد ، بيش از حد فرض نيست ، فرض ذهن است . راست هم هست . به هر مقدارى كه ما اين انقسام را فرض كنيم اجزاء كوچكتر مىشود . « ميل مىكند به سمت بىنهايت كوچك » معنايش همين است . - بله ، مىگويند كه اجزاء هيچ وقت به صفر نمىرسد . اگر شما از آنها بپرسيد كه اين اجزائى كه شما از آنها صحبت مىكنيد و مىگوييد كه مثلا بىنهايت جزء در اينجا هست آيا اين اجزاء صفر است يا نه ، مىگويند اجزاء صفر نيست ؛ ميل مىكند به سمت صفر . آن وقت مىگوييم تعدادش چقدر است ؟ مىگويند نه ، ميل مىكند به سمت بىنهايت . استاد : اين درست است . - بله ، و بدين ترتيب خودشان را نمىاندازند در اين ورطه كه از ضرب صفر در بىنهايت مثلا چه چيزى حاصل مىشود . اما اين مطلب كه فرموديد به شبههء زنون مربوط مىشود ( شبههء تير پرتابى كه حركتش مجموع سكونهاست ) . زنون منكر حركت است و هراكليتوس همه چيز را در حال حركت مىداند . آن وقت او به هراكليتوس ايراد مىگيرد و عين همين اشكال را در آنجا مطرح مىكند كه اين تير كه مىخواهد از اين نقطه به آنجا برود مجموع بىنهايت سكون است و چگونه مجموع بىنهايت سكون « چيز » مىشود . ولى به اين ترتيب اشكال به اين نحو حل مىشود كه جزء لا يتجزى به آن معنايى كه آنها تعريف مىكنند كه امتدادش صفر باشد وجود خارجى ندارد . استاد : بله ، اينها طرح شده است . ما در همان مقالهء « پرسشهاى فلسفى ابوريحان از بوعلى » شبههء زنون را مطرح كرده‌ايم . - زنون به فيثاغورسيان ايراد كرده كه آنها هر چيزى را مجموعه‌اى از واحدها مىدانند و مىگويند مكان هم مجموعه‌اى از واحدهاست . البته شبهات زنون زياد است . مثلا يكى از آنها پيمودن اين طرف استاديوم تا آن طرف است . مىگويد براى اينكه شىء اين مسافت محدود را طى كند در هر « آن » بايد در يك جايى باشد و چون اين مسافت بىنهايت جزء دارد پس اين زمان بىنهايت مىخواهد تا اين مسافت بىنهايت را طى كند . حركت تير پرتابى يا حركت سنگ پشت هم از شبهات ديگرى است كه مطرح كرده است . - فكر مىكنم همهء اين شبهات با مبنايى كه ملا صدرا به دست مىدهد حل مىشود . استاد : بله ، صدر المتألهين در اينجا حرف خيلى عالىاى دارد كه احدى اين حرف را نزده است .