كه چقدر است و مقايسهء آن با عوامل ديگر كار دشوارى است و چندان لزومى هم ندارد . امّا به طور كلّى مىتوان اين بحث را مطرح كرد كه آيا از سه دستهء نامبرده كدام دسته مؤثرترند ؟ روح يا بدن يا عوامل خارجى ؟ در اينجا نيز نظرات متفاوت است . مىتوان گفت عوامل روحى در درجهء اول و عوامل بدنى در درجهء دوم و عوامل خارجى در درجهء سوم است . ولى معمولا افراد بشر از آنجا كه معلوماتشان از محسوسات آغاز مىگردد اول متوجّه عوامل خارجى و بعد متوجّه عوامل بدنى و در آخر متوجّه عوامل روحى مىگردند . لهذا غالبا افراد بشر به پول بيش از سلامت و به سلامت بيش از شخصيت اخلاقى اهميت مىدهند . از اين رو معلّمان و باريك بينان بشر كوشش كرده‌اند كه بشر را از طرفى متوجّه حفظ سلامت و بهداشت و ساير عوامل بدنى بكنند و از طرفى او را با كانونهاى عظيم لذت و خوشى كه در روان خود دارد آشنا كنند و همّت او را از افراط در توجه به عوامل بيرونى منصرف و متوجه درون نمايند . نصايح و مواعظ معلّمان اخلاق غالبا بر محور اين گونه مباحث دور مىزند . زشتى و ناپسندى بعضى از حالات و صفات ، ناشى از اهميت دادن و ارزش دادن به يك چيز است بيش از اندازهء ارزش واقعى آن چيز . مثلًا حرص و آز ناپسند است ، چرا ناپسند است ؟ چه عيبى دارد كه انسان هر چه بيشتر حريص و آزمند باشد ؟ به چه دليل زشتى و ناپسندى حرص از طرف افراد سوء نيّت دار و آزمند ولى زيرك به منظور اغفال ديگران به آنها تلقين نشده باشد ؟ جواب اين است كه حرص و آز عبارت است از اينكه انسان تمام همّت و ارادهء خود را صرف گردآورى مال و ثروت كند . بايد ديد ثروت چقدر و چند در صد در تأمين سعادت بشر دخالت دارد . اگر مثلًا ده درصد دخالت دارد بايد ده درصد همّت و كوشش صرف آن بشود نه بيشتر . همّت و اراده بايد مصروف تأمين همهء شرايط سعادت گردد و ناچار بايد به نسبت معيّن ميان آنها تقسيم شود و اگر جاذبهء يكى از آنها همّت و اراده را به سوى خود بكشاند و ساير شرايط به زمين بماند بديهى است كه بدبختى رو خواهد آورد . عوامل سعادت كه احيانا آنها را « شرايط سعادت » مىناميم از نظر ديگر بر دو قسم است : شرايط ركنى و شرايط غير ركنى . شرايط ركنى آنها هستند كه نبود آنها خواه ناخواه نوعى ناكامى به بار مىآورد و چيز ديگر نمىتواند جانشين آنها گردد مانند حكمت ، عدالت ، سلامت ، ايمان . امّا