براى بعضى از مسائل در خود قرآن رسما دست به استدلال تعقلى محض زده شده است از قبيل : لو كان فيهما الهة الّا اللّه لفسدتا ( انبياء / 22 ) . كلمات ائمهء دين و پيشوايان اسلام پر است از اين نوع استدلالها . در جهان اسلام و مخصوصاً در شيعه يك الهيات بسيار غنى و پر مغز به وجود آمد . علت اصلى آن ، درسهايى است كه قرآن القا كرد و امر به تدبر در آنها نمود . اين درسها به وسيلهء ائمهء اطهار مخصوصاً شخص امير المؤمنين على عليه السلام در خطابه‌ها ، مجالس درس ، دعاها ، احتجاجها توضيح داده شده است و اكنون گنجينه‌اى بىنظير و بسيار گرانبها در اختيار ماست هر چند خودمان قدر آنها را نمىدانيم . براهين فلسفى در شكلهاى مختلف از نظر فلسفه اول بايد اثبات « واجب الوجود » بشود سپس وحدت و بساطت و علم و قدرت و ساير صفاتش اثبات گردد . ما فعلًا در مقام اشاره به براهين اثبات ذات واجب هستيم ، مسألهء صفات در ضمن خود مقاله خواهد آمد . فلاسفه براهين زيادى براى اثبات واجب اقامه كرده‌اند . بعضى از آن براهين بر بطلان دور و تسلسل مبتنى است و بعضى مبتنى نيست . اگر بخواهيم براهين فلاسفه را در اين موضوع تقسيم بندى كنيم ، از نظر كلى داراى سه شكل و سه فرم مىباشند كه ما آنها را با نامهاى « ارسطى » ، « سينوى » و « صدرايى » مشخص مىكنيم . برهان ارسطى يا ارسطويى همان برهان معروف « محرك اول » است . ارسطو در اين برهان از وجههء يك عالم طبيعى بحث كرده است نه از وجههء يك فيلسوف الهى . برهان محرك اول بر پنج اصل مبتنى است : الف . حركت نيازمند به محرك است . ب . محرك و حركت زمانا توأم‌اند ، يعنى انفكاك زمانى آنها محال است . ج . هر محرك يا متحرك است يا ثابت . د . هر موجود جسمانى متغير و متحرك است . ه . تسلسل امور مترتبهء غير متناهيه محال است .