انسان اوّلى كه علل مادّيهء بسيارى از حوادث را نمىدانست حس علت طلبى خود را با فرض يك يا چند علت مجهول و بيرون از طبيعت ( خدا يا خدايان ) ارضاء و اقناع مىكرد ولى امروزه كه به علل و اسباب بيشتر حوادث پى برده و به توانايى خود در كشف بقيهء علل اميدوار است از اين فرضيهء كهنه ( وجود خدا ) ديگر بىنياز است چنان كه هر چه علوم پيش رفته و پرده از روى اسرار ماده بالاتر زده انسان در