تفهيم و تفهّم نمودند معلومات زيادى را بدون توجه تصديق نموده‌اند ( متكلّم هست ، مخاطب هست ، كلام هست ، دلالت هست ، اراده هست و . . . بالاخره تأثير هست ، عليت و معلوليت مطلق هست ) كه هر يك از آنها در الزام ايشان و روشن كردن حق كافى است . اينك برخى از شبهات ايده آليسم : [ شبههء 1 ] ما هر چه دست به سوى واقعيت دراز مىكنيم بجز ادراك ( فكر ) چيزى به دست ما نخواهد آمد ، پس بجز خودمان و فكر خودمان چيزى نداريم ، و به عبارت ديگر هر واقعيتى كه به پندار خودمان اثبات كنيم در حقيقت انديشهء تازه‌اى در ما پيدا مىشود ، پس چگونه مىتوان گفت « واقعيتى خارج از خودمان و فكر خودمان داريم » در صورتى كه همين جمله خودش انديشه و پندارى بيش نيست . پاسخ چنان كه روشن است ، در ضمن شبهه واقعيتى فى الجمله اثبات شده و آن « واقعيت ما و فكر ما » است كه معلوم ماست ؛ و البته اين سخن راست است ، چيزى كه هست