« معرفت سه درجه دارد : درجهء نخستين معرفتى است كه توحيد نيافته يعنى معلوماتى پراكنده و جزئى است چنان كه عوام دارند . درجهء دوم معرفتى است كه نيمه توحيد يافته است و آن علوم و فنون است همچون گياه‌شناسى و جانورشناسى و زمين‌شناسى و ستاره‌شناسى و مانند اينها . درجهء سوم كه درجهء اعلى است معرفتى است كه كاملا توحيد يافته و آن فلسفه است . » « ( * ) » پل فولكيه در كتاب فلسفهء عمومى يا مابعد الطّبيعه ترجمهء دكتر يحيى مهدوى مىگويد : « به نظر اسپنسر تطور عبارت است از تغيّرى كه بدان مجموعه‌اى از امور متجانس به نامتجانس ، يا امورى كه عدم تجانس آنها كمتر است به امورى كه عدم تجانس آنها بيشتر است ، تبدّل پيدا كند . حصول و وقوع اين تطور نيز خود تابع دو مرحله است : يكى مرحلهء « فرق » يا « تفصيل » و ديگر مرحلهء « جمع » يا « اجمال » . مثلًا پروتوپلاسم نامتفرق يعنى متجانس كه اجزاى آن با هم پيوستگى ندارد ، به حيوان پستاندار كه از اعضاى متعددى با تعقّد و اندماج زياد ( فرق و تفصيل ) تقوّم پيدا كرده است و اين اعضا با هم سخت پيوستگى دارند ( جمع و اجمال ) ، تطور حاصل مىكند . همچنين يك جامعه را « تطور يافته » وقتى گوييم كه اعضاى اين جامعه بالنسبه به اعضاى يك جامعهء ابتدائى ، در همان حال كه داراى فرق بيشتر از يكديگر ( به واسطهء تقسيم كار مثلًا ) هستند پيوستگى بيشتر هم با يكديگر دارند . بازگشت به ناپيوستگى ابتدائى به نام « انحلال » يا « اضمحلال » يا « فسخ جمع و اجمال » خوانده شده است . و نيز براى تعيين همين حركت رجعى « ( * ) » به سوى امر متجانس است كه استاد لالاند ( laland ) تعبير « تطور انطوائى » را پيشنهاد كرده است . » به عقيدهء اسپنسر همين كه چند قانون علمى تحت يك قاعدهء كلىتر در آمد آن قاعده را بايد « قاعدهء فلسفى » ناميد . از مقايسهء اصول تكامل داروينيسم كه مستقيماً محصول تجربه است و علمى و زيست‌شناسى است با اصول تكامل هربرت اسپنسر كه يك سلسله استنباطات كلىتر است از محصولات علمى ، مفهوم مدعاى اسپنسر روشن مىشود . حقيقت اين است كه همانطور كه در پاورقيهاى جلد دوم اصول فلسفه