گفته‌ايم محدود كردن الهامات فكرى بشر به آنچه كه از راه حس و تجربه مىرسد مستلزم اين است كه نه تنها فلسفه نداشته باشيم بلكه علم يعنى آن چيزى كه اسپنسر آن را « درجهء دوم معرفت » ناميده است نيز نداشته باشيم . تفصيل مطلب را از آنجا بايد جستجو كرد . خود هربرت اسپنسر متوجه شده است كه تعميم دادن تجربيات محدود زمينى به همهء جهان بدون اتكا به يك قاعدهء غير تجربى ، گزافى بيش نيست . مىگويد : « اين حكم كه بر جريان امر عالم و سير تكاملى جهان مىكنيم البته نظر به تجارب و مشهودات ماست و تا اندازه‌اى صادق است كه مشاهدات و تجربيات ما مىتواند فرا بگيرد يعنى راجع به جهانى است كه در آن زيست مىكنيم و به حس و شهود ما در مىآيد و براى مدتى از گذشته و آينده كه حس و تعقل ما از روى قرائن و امارات مىتواند بر آن احاطه كند ، و گرنه حكم مطلق نمىكنيم . » « ( * ) »