و مثلًا انسان در موارد محذورات احتمالى استنكاف كرده و وارد نمىشود ( قاعدهء دفع ضرر محتمل ) : آبى را كه راستى احتمال مسموميت دارد نمىخورد ، به جايى كه احتمال چاه مىرود پاى نمىگذارد ، به ماده‌اى كه احتمال انفجار دارد دست نمىزند ؛ ولى اينها مواردى است كه انسان در سر دو راه ايستاده : يكى مقطوع الامن و ديگرى غير مقطوع ، و با غريزهء عمل به علم ، راه مقطوع‌الامن را انتخاب مىنمايد گذشته از اينكه احتمال محذور را نيز با علم تشخيص مىدهد . از بيان گذشته نتيجه گرفته مىشود : ( 1 ) . يكى از اعتباريات « حجّيت علم » است . ( 2 ) . اين اعتبار از اعتبارات عمومى است ( قبل الاجتماع ) . نكاتى چند [ نكتهء 1 ] ( 1 ) . نظر به قريحهء مسامحه كه در انسان از قاعدهء انتخاب اخف و اسهل استقرار جسته ، انسان در مرحلهء عمل هر چيز غير مهم را به عدم ملحق مىنمايد و ما روزانه اين روش را در هزارها مورد به كار مىبريم كه يكى از آنها ادراك ظنى است . در جايى كه جانب مرجوح طرفين ظن بىاهميت بوده باشد به حسابش نمىآوريم و در نتيجه ظن قوى را به جاى علم گذاشته و نام « علم » به وى مىدهيم و اين همان « ظن اطمينانى » است كه مدار عمل انسان مىباشد و اين خود يكى از اعتبارات عمومى است . پوشيده نماند كه دانشمندان مادى چنان كه در علم نظرى كجروى نموده و علم ( ادراك مانع از نقيض ) را منكر شده‌اند همچنان در علم عملى ( مورد بحث ) نيز اشتباه كرده و درست در نقطه مقابل ما قرار گرفته مىگويند انسان هميشه به ظن عمل مىنمايد و علمى در كار نيست . اين نظر از دو جا سرچشمه مىگيرد : يكى انكار اصل ادراك علمى ، و ما در مقاله‌هاى گذشته بطلان اين نظر را روشن نموده و به ثبوت رسانيديم كه اين نظر جز روش شكاكان ( نمىدانم ) حقيقتى در بر ندارد ، دوم خط ميان اعتبار ظن اطمينانى و ميان الغاى اعتبار علم . دانشمند مادى بايد بداند كه سخن دو تاست كه از همديگر جدا مىباشند . يك بار مىگوييم انسان بنا گذارى نموده كه غير علم را ( ظن اطمينانى ) علم شناخته و با وى معاملهء علم كند . البته در اين صورت اعتبار حقيقى از آن علم بوده و علم اعتبارى ( ظن اطمينانى ) تنها زندهء اسم علم مىباشد . و يك بار مىگوييم انسان به علم عمل نمىكند بلكه پيوسته پيرو ظن است يعنى انسان در عمل مستقيماً به