سير قهقرى به عقب برگشته و به سرچشمه اصلى اين زاينده رود اگر هم نرسيديم دست كم نزديك شويم . و همچنين با كنجكاوى در اجتماع و افكار اجتماعى ملل غير مترقيه كه اجتماعات و افكارى - نسبتاً - ساده دارند و يا بررسى اجتماعات ساير جانوران زنده معلوماتى به دست آوريم . و همچنين در فعاليتهاى فكرى و عملى نوزادان خودمان باريك شده و ريشه‌هاى ساده افكار اجتماعى يا فطرى را تحصيل نماييم . پس از اين مقدمه ، چنان كه گذشت ، ساختن علوم اعتباريه معلول اقتضاى قواى فعاله طبيعى و تكوينى انسان مىباشد و پر روشن است كه فعاليت اين قوا يا پاره‌اى از آنها محدود و بسته به اجتماع نمىباشد ؛ مثلًا انسان قواى مدركه و همچنين جهاز تغذى خود را به كار خواهد انداخت خواه تنها باشد و خواه در ميان هزار . آرى ، يك دسته از ادراكات اعتبارى ، بى فرض « اجتماع » صورت‌پذير نيست مانند افكار مربوط به اجتماع ازدواجى و تربيت اطفال و نظاير آنها ، و از اينجا نتيجه گرفته مىشود : اعتباريات با نخستين تقسيم به دو قسم منقسم مىشوند : ( 1 ) . اعتباريات پيش از اجتماع . ( 2 ) . اعتباريات بعد از اجتماع . البته معلوم است كه افعالى كه متعلق قسم اول هستند با هر شخص قائم‌اند و افعالى كه متعلق قسم دوم مىباشند با نوع مجتمع قائم‌اند ( البته نبايد فعل مشترك را به فعل اجتماعى اشتباه كرد ؛ ما افعالى داريم كه شخص فعل به شخص فرد قائم است چون تغذى ، و افعالى داريم كه شخص فعل به اجتماع قائم است چون ازدواج و تكلم ) . قسم اول : اعتباريات قبل الاجتماع 1 . وجوب چنان كه از بيان گذشته روشن شد انسان در نخستين بار به كار انداختن قواى فعاله خود نسبت ضرورت و وجوب ( بايد ) را ميان خود و ميان صورت احساسى خود كه به نتيجه عمل تطبيق مىنمايد مىگذارد و حال آنكه اين نسبت به حسب حقيقت در ميان قواى فعاله و حركات حقيقى صادره آنها جاى دارد ، پس نسبت نامبرده « اعتبارى » خواهد بود ؛ و از اينجا روشن مىشود : ( 1 ) . نخستين ادراك اعتبارى از اعتباريات عملى كه انسان مىتواند بسازد همان نسبت « وجوب » است و اين اولين حلقه دامى است كه انسان در ميان فعاليت خود با