فكر بشر مىداند . اگوست كنت مدعى است كه الآن هم كه نوبت مرحلهء سوم رسيده است باز كسانى پيدا مىشوند كه هنوز طرز فكرشان متناسب با مرحلهء اول يا مرحلهء دوم است . ايضاً مدعى است كه يك فرد در دورهء عمر ، ابتدا خيالى و افسانه‌اى فكر مىكند ، بعد اگر فىالجمله رشد پيدا كند طرز تفكرش عقلى و فلسفى مىشود ، و هنگامى كه پخته و آزموده شد طرز تفكر فلسفىاش تبديل به تفكر علمى و حسى مىشود . كانت نيز با آنكه از عقليون است و به معانى فطرى ذاتى عقلى قائل است منكر اعتبار « فلسفهء اولى » است . وى علمهاى مربوط به واقعيتهاى ماوراء ذهن را محصول همكارى عقل و حس مىداند و مدعى است كه حس تنها يا عقل تنها نمىتواند علمى بسازد . كانت علوم طبيعى را معتبر مىداند زيرا محصول عقل و حس هر دوتاست ، رياضيات را نيز معتبر مىداند زيرا هر چند در رياضيات به عقيدهء كانت حس دخالت ندارد و عقلى محض است ولى چون مسائل رياضى مربوط به فرضيات خود ذهن است قهراً صادق است زيرا عقل مىتواند در آنچه خودش فرض كرده قضاوت كند . ولى فلسفهء اولى معتبر نيست زيرا نه مانند طبيعيات است كه حس بتواند دخالت كند و با شركت حس و عقل صورت علمى به خود بگيرد و نه مانند رياضيات است كه صرفاً قضاوت دربارهء مفروضات و مخلوقات خود عقل باشد . توضيح اين مطلب لازم است كه منكرين اعتبار فلسفهء تعقلى محض كه بارزترين مصداق آن فلسفهء اولى و متفرعات آن است از دو راه مختلف استدلال مىكنند و غالباً اين دو راه از يكديگر تفكيك نمىشود : ( 1 ) . از راه علم النفسى ، يعنى از راه اينكه مواد و عناصر اوليهء ذهنى بشر براى حل آن مسائل وافى نيست زيرا عناصر اوليهء ذهن بشر منحصر است به صور حسيه ، و عقل كارى جز تصرف در آن صور حسيه نمىتواند انجام دهد و مسائل فلسفهء تعقلى از حدود حس و احساس بيرون است . ( 2 ) . از راه منطقى ، يعنى از راه اينكه مقياس صحت و سقم قضاياى فكرى بشر منحصر است به تجربه و آزمايش عملى و آن مقياسهاى عقلى كه منطق عقلى ، آنها را وسيلهء سنجش فكر و تميز دادن صحيح از سقيم و صحيح از خطا مىداند مفيد و اطمينان بخش نيست و هر نظريه و فرضيه‌اى ( هر چند مربوط به فنومنها و توجيه ظواهر