وسيلهء كشف حقيقت نيستند ، وسيلهء كشف حقيقت يك قوهء ديگرى است كه مىتوان آن را قوهء « درون بينى » يا « شهود باطنى » خواند و هم آنكه او را عالىترين مراتب عقل ناميد . برگسون مىگويد انسان با يك نوع تفكر در « خود » و شهود درونى « نفس » به حقيقت مطلق راه مىيابد و به فلسفهء اولى كه عهده‌دار تبيين حقايق مطلقه است تنها از اين راه مىتوان رسيد . در خاتمه توضيح اين نكته لازم است كه ارزش معلومات را از دو جنبه مىتوان مورد نظر قرار داد ، از جنبهء نظرى و از جنبهء عملى . بيان ارزش معلومات از جنبهء نظرى ، يعنى تحقيق اينكه آيا مدركات و معلومات ما عين واقع و نفس الامر است كه در ذهن ما پيدايش يافته يا غير آن ؟ توجه فلاسفه در مبحث « ارزش معلومات » به اين قسم از ارزش است و اين قسم از ارزش است كه قاطبهء دانشمندان جديد از دكارت به بعد ، از محسوسات نفى كرده‌اند و گفته‌اند حس وسيلهء كشف حقيقت نيست . و اما « ارزش عملى » يعنى تحقيق اينكه هر چند معلومات ما حقيقت را بر ما كشف نمىكند اما اينقدر هست كه در عمل ما را هدايت مىكند يعنى اينقدر مىدانيم كه بين ادراكات ما و اشياء خارجى يك رابطهء مستقيم هست ؛ مثلًا در خارج كيفيت مخصوصى هست كه در ما صورت رنگ را ايجاد مىكند و كيفيت ديگر مخصوصى هست كه در ذهن ما ايجاد صوت مىكند و لهذا به وسيلهء همين معلومات مىتوان با خارج ارتباط پيدا كرد و در عمل استفاده نمود و بعبارة اخرى معلومات ما اگر ما را به ماهيت اشياء خارجى واقف نمىكنند اجمالًا به وجود آنها واقف مىكنند . اين نوع از ارزش را تنها سوفسطائيان انكار دارند و چنان كه دانستيم بعد از دكارت دانشمندان جديد هر چند ارزش نظرى محسوسات را منكرند اما ارزش عملى آنها را انكار ندارند . دانشمندان بزرگ از قبيل دكارت و كانت تصريح كرده‌اند كه ارزش عملى محسوسات قابل انكار نيست . از اينجا بى پايگى يك قسمت از پندارهاى ماديين روشن مىشود . دكتر ارانى در جزوهء « ماترياليسم ديالكتيك » فصل « ارزش معلومات » مىگويد :