محض است و البته بعداً نيز در اين باره بحث بيشترى خواهيم كرد . در اينجا از ياد آورى يك نكته ناگزير است و آن اينكه مسائل علوم تجربى بر دو گونه است : الف . مسائلى كه متكى به فرضيه‌ها و تئوريهايى است كه خود مشهود نيستند و فقط گواهشان انطباق با يك سلسله تجربيات و نتيجهء عملى دادن است . اين سنخ مسائل بود كه ما آنها را « يقينى » نخوانديم . ب . مسائلى كه از يك عده مشهودات خلاصه شده است و به وجهى مىتوان گفت خودشان مشهودند ، مانند تعيين خواص اجسام و كيفيت تركيبات شيميايى آنها . يقينى بودن و نبودن اين سنخ مسائل تابع مقدار ارزشى است كه براى محسوسات قائل باشيم و ما عقيدهء دانشمندان جديد را دربارهء ارزش محسوسات بشر در ضمن بيان « سير عقايد و آراء » شرح خواهيم داد . چرا فلسفه و رياضيات يقينى است ؟ در اينجا كه علت يقينى نبودن علوم تجربى را بيان كرديم مناسب بود كه علت يقينى بودن فلسفه و رياضيات را شرح دهيم و عقايد دانشمندان را در اين باره بيان كنيم ، ولى چون اثبات اين مطلب روى اصول فلسفى ما احتياج دارد كه از دو مسألهء ديگر كه در صدر اين مقدمه اشاره شد ( راه حصول علم ، تعيين حدود علم ) بحث كنيم و آن دو مسأله را در مقالهء پنجم كه تحت عنوان « پيدايش كثرت در علم » خواهد آمد بيان خواهيم نمود ، بيان اين مطلب نفيس و دقيق را به مقالهء پنجم موكول مىكنيم . 7 . آيا « حقيقت » مطلق است يا نسبى ؟ عده‌اى از دانشمندان جديد هستند كه منكر اطلاق حقايق‌اند و قائل به « حقيقت نسبى » مىباشند . اين جماعت را « نسبيّون » يا « رولاتيويست » « 1 » و مسلك آن را « نسبيّت » يا