است . مخالفان براى اين نوع تفكر صحيح ارزشى قائل نيستند ، و طرفداران مدعى هستند كه نه تنها تفكر قياسى با ارزش است ، بلكه هر نوع تفكر ديگر ولو به صورت پنهان و ناآگاه مبتنى بر تفكر قياسى است . تعريف « فكر » « فكر » يكى از اعمال ذهنى بشر و شگفت انگيزترين آنهاست . ذهن ، اعمال چندى انجام مىدهد . ما در اينجا فهرست‌وار آنها را بيان مىكنيم تا عمل « فكر كردن » روشن شود و تعريف « فكر » مفهوم مشخصى در ذهن ما بيابد . 1 . اولين عمل ذهن تصوير پذيرى از دنياى خارج است . ذهن از راه حواس با اشياء خارجى ارتباط پيدا مىكند و صورتهايى از آنها نزد خود گرد مىآورد . حالت ذهن از لحاظ اين عمل حالت يك دوربين عكاسى است كه صورتها را بر روى يك فيلم منعكس مىكند . فرض كنيد ما تاكنون به اصفهان نرفته بوديم و براى اولين بار رفتيم و بناهاى تاريخى آنجا را مشاهده كرديم . از مشاهدهء آنها يك سلسله تصويرها در ذهن ما نقش مىبندد . ذهن ما در اين كار خود صرفاً « منفعل » است يعنى عمل ذهن از اين نظر صرفاً « قبول » و « پذيرش » است . 2 . پس از آنكه از راه حواس ، صورتهايى در حافظهء خود گرد آورديم ، ذهن ما بيكار نمىنشيند ، يعنى كارش صرفاً انبار كردن صورتها نيست ، بلكه صورتهاى نگهدارى شده را به مناسبتهايى از قرارگاه پنهان ذهن به صفحهء آشكار خود ظاهر مىنمايد . نام اين عمل يادآورى است . يادآورى بىحساب نيست . گويى خاطرات ذهن ما مانند حلقه‌هاى زنجير به يكديگر بسته شده‌اند . يك حلقه كه بيرون كشيده مىشود پشت سرش حلقهء ديگر ، و پشت سر آن ، حلقهء ديگر ظاهر مىشود و به اصطلاح علماى روان شناسى ، معانى يكديگر را « تداعى » مىكنند . شنيده‌ايد كه مىگويند : « الكلامُ يَجُرّ الكَلام » سخن از سخن بشكفد . اين همان تداعى معانى و تسلسل خواطر است . پس ذهن ما علاوه بر صورت‌گيرى و نقش‌پذيرى كه صرفاً « انفعال » است ، و علاوه بر حفظ و گردآورى ، از « فعاليت » هم برخوردار است و آن اين است كه صور جمع شده را طبق يك سلسله قوانين معيّن كه در روان شناسى بيان شده است به ياد