مرتضى مطهرى
74
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
قضايا يك سلسله تقسيمات ديگر نيز دارند مانند تقسيم قضيه به : مُحَصّلِه و مَعْدوله ، و يا تقسيم قضيه به خارجيه و ذهنيه و حقيقيه . توضيح آنها را از كتب منطق بايد جستجو كرد . ما كه اكنون كلياتى از منطق را مورد بحث قرار مىدهيم نمىتوانيم وارد بحث آنها شويم . همچنانكه تقسيم ديگرى نيز قضيه دارد به : مُطْلقه و موجّهه ، و قضاياى موجهه نيز به نوبهء خود تقسيم مىشوند به : ضروريّه و دائمه و ممكنه و غيره كه بحث در آنها از عهدهء درس ما خارج است . همين قدر توضيح مىدهيم كه رابطه و نسبت ميان دو چيز در آنجا كه مثلًا مىگوييم : « هر الف ب است » گاهى به نحوى است كه بايد باشد و محال است كه نباشد ؛ در اينجا مىگوييم : « هر الف ب است بالضروره » و گاهى به نحوى است كه ممكن است نباشد ؛ در اينجا مىگوييم « هر الف ب است بالامكان » . ضرورت به نوبهء خود اقسامى دارد كه وارد بحث آن نمىشويم ، و به هر حال ضرورت و امكان را « جهت قضايا » مىنامند و قضيهاى كه در آن ذكر جهت شده باشد « قضيهء موجّهه » خوانده مىشود و اگر ذكر جهت نشده باشد « قضيهء مطلقه » ناميده مىشود . قضيهء شرطيهء منفصله نيز به نوبهء خود تقسيم مىشود به : حقيقيه و مانعة الجمع و مانعة الخُلُوّ چنان كه در منطق با مثالهايش مسطور است و ما براى اختصار از ذكر آنها خوددارى مىكنيم .