داشته‌اند و آنها همچنين نظريه‌اى داشته‌اند ، به شدت منكر اصالت و حقيقى بودن وجود است و در حكمة الاشراق تحت عنوان « فى عدم زيادة الوجود على الماهية » ادلّهء زيادى بر اعتبارى بودن وجود اقامه مىكند . كسى كه وجود را امرى اعتبارى مىداند چگونه مىتواند مدعى شود كه : « الوجود حقيقة ذات مراتب تعمّ مراتباً مختلفاً غنى و فقراً » . حقيقت اين است كه شيخ اشراق كه مدرك مرحوم حاجى است هرگز تفوّه نكرده است كه حكماى ايران باستان ( فهلويون ) وجود را حقيقت واحد ذى مراتب مىدانسته‌اند ، همچنانكه چنين نظريه‌اى را به خودش نيز نسبت نداده بلكه آن را نفى كرده است و همه جا بر اعتباريت وجود نظر داده است . چيزى كه هست ، شيخ اشراق اساس فلسفهء خود را بر « نور و ظلمت » گذاشته است و نور را حقيقت واحد ذى مراتب شناخته است . در فصل سوم از مقالهء اول بخش فلسفى حكمة الاشراق مىگويد : « شىء به نور و غير نور ، نور نيز به نوبهء خود منقسم مىگردد به نور مجرد و نور عارض . . . الى آخر » . او معتقد است كه نور كه ذى مراتب است ، در يك مرتبه واجب است و در يك مرتبه ممكن ، در يك مرتبه جوهر است و در مرتبهء ديگر عرض . فلاسفهء اصالت وجودى مخصوصاً شخص صدرالمتألهين كه پايه گذار « اصالت وجود » در شكل فلسفى است به او اعتراض كرده‌اند كه آنچه تو به نام « نور » در صدد اثبات آن هستى همان حقيقت وجود است كه تو اصرار بر اعتباريت آن دارى ، نوريت حكمى از احكام وجود است . اينجاست كه براى فلاسفه‌اى مانند مرحوم حاجى سبزوارى كه تمايل شديد به توجيه و تأويل و حمل به احسن كلمات ديگران دارند اين فكر پيدا شده كه بهتر است بگوييم مقصود شيخ اشراق هم از « نور » حقيقت وجود بوده است . ولى البته مىدانيم كه اين توجيه با تصريحات شيخ اشراق به هيچ وجه سازگار نيست . اگر شيخ اشراق به اعتباريت وجود تصريح نكرده بود و فقط قاعدهء نور را بيان كرده بود ، مانعى نبود كه سخنش توجيه و تأويل شود كه مقصود از « نور » ماهيت خاص نيست ، بلكه منظور حقيقت وجود است . اما با آن تصريحات به هيچ وجه جاى چنين توجيهات و تأويلات نيست . اثر اينچنين توجيهات و تأويلات صرفاً گمراه شدن ذهن دانشجو از نظر سير تاريخى مسائل است . در كلمات مرحوم حاجى نمونه‌هاى ديگر از اين قبيل نيز هست . ما اين نمونه را بدان جهت آورديم كه خوانندهء محترم بداند كتب قدماى ما از نظر ارائهء خط سير تاريخى مسائل نه تنها كمك درستى نمىكند ، احياناً دشواريهايى ايجاد مىنمايد .