برهان نظم 2 نظم ناشى از علّت غايى صحبت ما در دليل نظم بود . معنى نظمى را كه در باب خداشناسى به كار برده و دليل گرفته مىشود عرض كرديم . گفتيم اين نظم به اصطلاح فلسفى نظم ناشى از علت غايى است نه نظم ناشى از علت فاعلى . نظم ناشى از علت فاعلى جز اين نيست كه گفته مىشود هر معلولى و هر اثرى مؤثرى و فاعلى لازم دارد ، يك چيزى كه قبل از آن زمانا يا رتبة وجود داشته است و آن به وچودآورندهء اين معلول است . قهرا اگر آن علت هم معلول علت ديگرى باشد و آن علت هم باز معلول علت ديگرى باشد و همين طور هر علتى معلول علت ديگر ، باز معلول آخرى را كه در نظر بگيريم آن به نوبهء خودش علت براى يك معلولى باشد ، خواه‌ناخواه يك نظمى در ميان اشياء به وجود مىآيد ، يك نظم زنجيرى . خود اين نظم به هيچ وجه دليل بر وجود خدا نخواهد بود . ولى ما نظم ديگرى داريم كه آن نظم ناشى از علّيت غايى است . آن نظم معنايش اين است كه وضعى در معلول وجود دارد كه حكايت مىكند كه در ناحيهء علت انتخاب وجود داشته است يعنى اين علت كه اين معلول را به وجود آورده است در يك وضع و حالى قرار داشته است كه مىتوانسته