مرتضى مطهرى
64
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
2 راههاى علمى و شبه فلسفى الف برهان نظم 1 در تقسيمبندىاى كه در جلسهء گذشته عرض شد گفتيم كه راههايى كه براى اثبات وجود خدا وجود دارد مجموعا سه نوع راه است : راه دل يا راه فطرت ، نوع دوم راههاى حسى يا راههاى علمى و به اصطلاح نيمه فلسفى ، نوع سوم راههاى فلسفى . بحث ما در جلسهء گذشته راجع به راه دل و فطرت بود كه آن مربوط به علم و فكر و عقل و استدلال و اين جور چيزها نبود ، مربوط به اين بود كه يك پيوند به معنى يك جاذبه و كشش در وجود هر انسانى هست كه او را به حسب طبع و غريزه به سوى مبدأ مىكشاند . بحث ما راجع به آن تمام شد . فقط من يك نكتهاى در دنبالهء عرايض آن جلسهء خودمان عرض مىكنم براى اينكه مطلبمان ناتمام نمانده باشد ، بعد وارد بحث ديگرمان مىشويم ، و آن اين است كه ممكن است بعضى از افراد خيال كنند كه اين مسألهء احساس درونى كه اخيرا علماى روانشناس از طريق علمى و تجربى و روانشناسى آن را كشف كردهاند ، آن جاذبهء معنوى را كشف كردهاند ، يك چيز بسيار تازهاى است و سابقه نداشته است ، در صورتى كه اين مطلب سابقه دارد ، البته نه به اين طرز بيان ، به طرزهاى ديگرى كه بيان شده است . همين را حكما و فلاسفه از طريق فلسفه اثبات مىكردند نه از طريق روانشناسى و آزمايشهاى تجربى ؛ يعنى آنها اين جور ادعا مىكردهاند كه اگر عالم مبدأ و خدايى داشته باشد - كه دارد ، يعنى