درس دوم : تعريف و موضوع علم كلام در تعريف علم كلام اسلامى كافى است كه بگوييم علمى است كه دربارهء اصول دين اسلام بحث مىكند به اين نحو كه چه چيز از اصول دين است و چگونه و با چه دليل اثبات مىشود و جواب شكوك و شبهاتى كه در مورد آن وارد مىشود چيست ؟ در كتب منطق و فلسفه بحثى هست راجع به اينكه هر علمى موضوعى خاص دارد و تمايز مسائل هر علمى از مسائل علم ديگر به حسب تمايز موضوعات آن علوم است . البته اين ، مطلب درستى است . علومى كه مسائل آنها وحدت واقعى دارند چنين است . ولى مانعى ندارد كه علمى داشته باشيم كه وحدت مسائل آن اعتبارى باشد و موضوعات متعدّده و متباينه داشته باشد و يك غرض و هدف مشترك ، منشأ اين وحدت و اعتبار شده باشد . علم كلام از نوع دوم است ، يعنى وحدت مسائل كلامى وحدت ذاتى و نوعى نيست بلكه وحدت اعتبارى است ؛ از اين رو ضرورتى ندارد كه در جستجوى موضوع واحدى براى علم كلام باشيم . علومى كه وحدت مسائل آنها وحدت ذاتى است امكان ندارد كه از نظر مسائل متداخل باشند يعنى برخى مسائل ميان آنها مشترك باشد ، ولى علومى كه وحدت آنها اعتبارى است و يا يك علم كه وحدت مسائلش اعتبارى است با علمى ديگر كه