مرتضى مطهرى
27
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
يك انسان و شناخت ما از او كه آيا انسانى مهربان و خير خواه است يا عقدهاى و كينهجو ، آيا زيرك و باهوش و نكته سنج است يا احمق و كودن ، طرز تفكّرش دربارهء جهان و زندگى چيست ، چه مسلك و طريقهاى دارد و امثال اينها كه به « شخصيّت » او مربوط مىشود نه به شخص او ، در تلقّى ما نسبت به او مؤثّر است ؛ يعنى اين كه او خير خواه يا باهوش باشد ، به او در نظر ما يك چهره مىدهد و عكس العمل ما را در برابر او به گونهاى مىسازد ، و اينكه او عقدهاى و كينهجو يا كودن و احمق باشد ، چهرهء ديگرى به او مىدهد و عكس العمل ديگرى در ما به وجود مىآورد ، بر خلاف آگاهى از درجهء فشار خون يا گروه خون او و يا اينكه قلبش طبق معمول در طرف چپ سينه است و يا استثنائاً در طرف راست ، يك قلبى است و يا استثنائاً دو قلبى كه هيچ تأثيرى در شخصيّت او در نظر ما و يا در عكس العمل ما نسبت به او ندارد . انواع جهانبينى جهانبينى ، به طور كلّى سه گونه است ، يعنى از سه منبع ممكن است الهام بگيرد : علم ، فلسفه ، دين . پس جهانبينى سه گونه است : علمى ، فلسفى ، دينى . جهانبينى علمى علم چگونه و در چه حدودى به ما نسبت به جهان ، شناخت و بينش مىدهد ؟ آيا علم بدون استمداد از فلسفه و مستقلّ از فلسفه قادر است آنچه را قبلًا « جهانبينى » ناميديم به ما ارزانى دارد ؟ علم يعنى تحقيق دربارهء موضوعاتى خاص از قبيل اجسام بيجان ، گياه ، حيوان ، تن انسان ، روان انسان ، جامعه و غيره . علم مبتنى بر سه چيز است : بررسى جزئيات ، فرضيّه و آزمون . يك عالم كه در جستجوى قوانين حاكم بر يك پديده است ، اوّل به بررسى و مشاهدهء موارد جزئى مىپردازد . پس از مرحلهء بررسى و مطالعه و مشاهدهء موارد جزئى ، فرضيّهاى در ذهن او نقش مىبندد و سپس آن را در عمل ، مورد آزمايش قرار مىدهد .