مرتضى مطهرى

95

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

كند و تنها در مورد خداوند صادق است ، در مورد غير خدا نه صادق است نه جايز . شناخت خداوند به عنوان يگانه مبدأ هستى و يگانه صاحب و خداوندگار همه چيز ، ايجاب مىكند كه هيچ مخلوقى را در مقام پرستش ، شريك او نسازيم . قرآن كريم تأكيد و اصرار زياد دارد بر اينكه عبادت و پرستش بايد مخصوص خدا باشد ، هيچ گناهى مانند شرك به خدا نيست . اكنون ببينيم پرستش يا عبادت كه مخصوص خداست و انسان نبايد اين رابطه را جز با خداوند با هيچ موجود ديگرى برقرار كند ، چيست و چگونه رابطه‌اى است . تعريف پرستش براى اينكه مفهوم و معنى پرستش روشن شود و تعريف صحيحى بتوانيم از آن به دست دهيم لازم است دو مقدّمه ذكر كنيم : 1 . پرستش يا قولى است يا عملى . پرستش قولى عبارت است از يك سلسله جمله‌ها و اذكار كه به زبان مىگوييم ، مانند قرائت حمد و سوره و اذكارى كه در ركوع و سجود و تشهّد نماز مىگوييم و ذكر لبّيك كه در حج مىگوييم . پرستش عملى مانند قيام و ركوع و سجود در نماز يا وقوف عرفات و مشعر و طواف در حج . غالبا عبادتها ، هم مشتمل است بر جزء قولى و هم بر جزء عملى ، مانند نماز و حج ، كه هم بر جزء قولى مشتمل‌اند و هم بر جزء عملى . 2 . اعمال انسان بر دو نوع است : بعضى از اعمال خالى از منظور خاص است و به عنوان علامت يك چيز ديگر صورت نمىگيرد ، بلكه صرفا به خاطر اثر طبيعى و تكوينى خودش صورت مىگيرد . مثلا يك كشاورز از آن جهت يك سلسله كارهاى مربوط به كشاورزى را انجام مىدهد كه اثر طبيعى آن كارها را بگيرد . كشاورز كارهاى كشاورزى را به عنوان سمبل و علامت و به عنوان ابراز يك سلسله مقصودها و احساسها انجام نمىدهد . همچنين يك خيّاط در كارهاى خيّاطى . ما كه از منزل به طرف مدرسه حركت مىكنيم از حركت خود جز رسيدن به مدرسه نظرى نداريم ، نمىخواهيم با اين كار خود يك منظور ديگر ابراز كرده باشيم . ولى برخى از كارها را به عنوان علامت يك سلسله مقصودها و ابراز نوعى