مرتضى مطهرى

89

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

در خارج آن قطعه از مكان يا آن امتداد از زمان ، وجود ندارند . بعضى از موجودات ، مكان بزرگتر و يا زمان طولانىترى را اشغال مىكنند و بعضى مكان كوچكتر و زمان كوتاه‌ترى را ، امّا بالأخره همه محدودند به بخشى از مكان و به قدرى از زمان . 2 . تغيير موجودات جهان همه متغيّر و متحوّل و ناپايدارند . هيچ موجودى در جهان محسوس به يك حال باقى نمىماند ، يا در حال رشد و تكامل است و يا در حال فرسودگى و انحطاط . يك موجود مادّى محسوس ، در تمام دورهء هستى خود يك دورهء مبادلهء مستمر را در متن واقعيّت خود طى مىكند ، يا مىگيرد و يا مىدهد ، و يا هم مىگيرد و هم مىدهد ، يعنى يا چيزى از واقعيّت اشياء ديگر را مىگيرد و جزء واقعيّت خود مىسازد و يا چيزى از واقعيّت خود را تحويل بيرون مىدهد و يا هر دو كار را انجام مىدهد ، و به هر حال هيچ موجود مادّى ثابت و يكنواخت باقى نمىماند . اين خاصيّت نيز شامل عموم موجودات اين جهان مىباشد . 3 . وابستگى از جمله ويژگيهاى اين موجودات وابستگى است . به هر موجودى كه مىنگريم آن را « وابسته » و « مشروط » مىيابيم ، يعنى وجودش وابسته و مشروط به وجود يك يا چند چيز ديگر است بطورى كه اگر آن موجودات ديگر نباشند اين موجود هم نخواهد بود . هرگاه در متن واقعيّت اين موجودات دقّت كنيم آنها را توأم با « اگر » و يا « اگرها » ى زيادى مىبينيم . در ميان محسوسات ، موجودى نمىيابيم كه بلا شرط و به طور مطلق ( رها از قيد وجودات ديگر كه بود و نبود ساير موجودات برايش يكسان باشد ) بتواند موجود باشد . همه وجودهايى « مشروط » مىباشند ، يعنى هر كدام بر تقدير وجود يك شىء ديگر موجود مىباشند و آن ديگرى نيز به نوبهء خود بر تقدير وجود يك موجود ديگر و همين طور . . .