تنها « اجتهاد » در فحوا و محتوا باشد و تكاملهاى ايدئولوژيكى در ناحيهء اجتهادها باشد نه در متن ايدئولوژى ؟ پاسخ اين پرسش نيز از پاسخ به پرسشهاى گذشته روشن مىشود ( 1 ) .

--> ( 1 ) . ما در مقالهء « ختم نبوّت » در جلد اوّل محمّد خاتم پيامبران از انتشارات حسينيّهء ارشاد ، كه بعدا مستقلا به صورت رساله چاپ شد ، دربارهء كلّيت و اطلاق ايدئولوژى اسلامى و نقش اجتهاد در تطبيق آن با شرايط مختلف مكانى و اوضاع متغيّر زمانى ، و اينكه آنچه تحوّل و تكامل مىپذيرد اجتهاد اسلامى است نه ايدئولوژى اسلامى ، بحث كرده‌ايم . جويندگان مىتوانند به آنجا مراجعه كنند .