وجود يا كمال وجود دارد . بعداً خواهيم گفت كه موجودات در نظام هستى از نظر قابليّتها و امكان فيض‌گيرى از مبدأ هستى با يكديگر متفاوتند ؛ هر موجودى در هر مرتبه‌اى هست از نظر قابليّت استفاضه ، استحقاقى خاص به خود دارد . ذات مقدّس حق كه كمال مطلق و خير مطلق و فيّاض على الاطلاق است ، به هر موجودى آنچه را كه براى او ممكن است از وجود و كمال وجود ، اعطا مىكند و امساك نمىنمايد . عدل الهى در نظام تكوين ، طبق اين نظريه ، يعنى هر موجودى ، هر درجه از وجود و كمال وجود كه استحقاق و امكان آن را دارد دريافت مىكند . ظلم يعنى منع فيض و امساك جود از وجودى كه استحقاق دارد . از نظر حكماى الهى ، صفت عدل آنچنان كه لايق ذات پروردگار است و بعنوان يك صفت كمال براى ذات احديّت اثبات مىشود به اين معنى است ، و صفت ظلم كه نقص است و از او سلب مىگردد نيز به همين معنى است كه اشاره شد . حكما معتقدند كه هيچ موجودى « بر خدا » حقى پيدا نمىكند كه دادن آن حق « انجام وظيفه » و « اداء دين » شمرده شود و خداوند از آن جهت عادل شمرده شود كه بدقت تمام ، وظائف خود را در برابر ديگران انجام مىدهد . عدل خداوند عين فضل و عين جود او است ؛ يعنى عدل خداوند عبارت است از اينكه خداوند فضلش را از هيچ موجودى در هر حدى كه امكان تفضّل براى آن موجود باشد ، دريغ نمىدارد . و اين است معنى سخن على عليه السلام در خطبه 214 نهج البلاغه كه مىفرمايد : « حق يك طرفى نيست . هر كسى كه بر عهدهء ديگرى حقى پيدا مىكند ، ديگرى هم بر عهدهء او حقى پيدا مىكند . تنها ذات احديّت است كه بر موجودات حق پيدا مىكند و موجودات در برابر او وظيفه و مسئوليّت پيدا مىكنند اما هيچ موجودى « بر او » حق پيدا نمىكند . » اگر با اين مقياس كه تنها مقياس صحيح است بخواهيم بررسى كنيم ، بايد ببينيم در ميان همهء آن چيزهايى كه « شر » ، « تبعيض » ، « ظلم » و غيره پنداشته شده است ، آيا واقعا موجودى از موجودات ، امكان وجود در نظام كلّ هستى داشته و وجود نيافته است ؟ و يا امكان يك كمال وجودى در نظام كلى داشته و از او دريغ شده است ؟ آيا به يك موجودى ، چيزى داده شده كه « نبايست » داده شود ؟ يعنى آيا از ناحيهء ذات حق بجاى آنكه خير و رحمت افاضه شود چيزى داده شده كه نه خير و رحمت بلكه شرّ و نقمت است ، و نه كمال بلكه عين نقص است ؟ صدر المتألّهين در جلد دوم « اسفار » ضمن بحث از « صور نوعيّه » فصلى دارد