نكنيد ، خويشتن را ملامت كنيد كه به دعوت من پاسخ مثبت داديد . ارتباط من با شما صرفاً در حدود « دعوت » و « اجابت » بوده و بس . » فلسفه و حكمت اين اندازه تسلّط شيطان بر بشر ، « اختيار » انسان است . مرتبهء وجودى انسان ايجاب مىكند كه حرّ و آزاد و مختار باشد . موجود مختار همواره بايد بر سر دو راه و ميان دو دعوت قرار گيرد تا كمال و فعليّت خويش را كه منحصراً از راه « اختيار » و « انتخاب » بدست مىآيد تحصيل كند . از جهان دو بانگ مىآيد به ضد * تا كدامين را تو باشى مستعد آن يكى بانگش نشور اتقيا * و آن دگر بانگش نفور اشقيا در جهان‌بينى اسلامى ، هيچ موجودى نقشى در آفرينش به صورت استقلال ندارد . قرآن براى هيچ موجودى استقلال قائل نيست . هر موجودى هر نقشى را دارد به صورت واسطه و مجرا واقع شدن براى مشيّت و ارادهء بالغهء الهيّه است . قرآن براى فرشتگان ، نقش واسطه بودن براى انفاذ مشيّت الهى در خلقت قائل است ؛ ولى براى شيطان حتى چنين نقشى نيز قائل نيست ، تا چه رسد به آنكه او را در خالقيّت مستقل بداند آنچنان كه در اوستا اهريمن خالق مستقلّى است در برابر آهورامزدا . از اينرو اينكه معمولا كلمهء شيطان را در ترجمهء متون اسلامى به « اهريمن » يا « ديو » ترجمه مىكنند ، غلط فاحش است . كلمهء شيطان مرادفى در فارسى ندارد و بايد عين لفظ در ترجمه بيايد . شيطان از نظر قرآن به هيچ وجه قطبى در مقابل خداوند نيست ، حتى قطبى در برابر فرشتگان كه به اذن پروردگار دست‌اندركار خلقت‌اند و مجرى مشيّت الهى در آفرينش اشياء مىباشند نيز نيست . به طور كلّى تصوّر مردم ما از « جن » با تصويرى كه قرآن از جن مىدهد متفاوت است . جن در قرآن موجودى است مانند انسان و مكلّف به تكاليفى مانند تكاليف انسان ، ولى موجودى نامرئى ؛ اما جن در تصوّر عامّهء مردم موجودى است در رديف فرشته . قرآن ، جن را با انس ( انسان ) رديف مىكند و عامّهء مردم با فرشته . شيطان به نصّ قرآن از نوع جنّ است . در جهان‌بينى اسلامى ، فرشتگان نقشى اجرائى در نظام تكوين دارند ، بر خلاف جن كه از اين نظر هيچ نقشى ندارد . رديف قرار دادن « جنّ و ملك » در ادبيّات اسلامى ، به اعتبار اشتباهى است كه مسلمين از سابقهء ذهنى با مفاهيم زردشتى دامن‌گيرشان شده است .