به اصل مطلب برگرديم : جهان‌بينى اسلامى بر خلاف جهان‌بينى زردشتى و مانوى و مزدكى يك قطبى است . شيطان از نظر قرآن مصداق : الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ ( 1 ) و همچنين مصداق : رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى ( 2 ) است . وجود شيطان و شيطنت و اضلال او خود مبنى بر حكمت و مصلحتى است ، و به موجب همان حكمت و مصلحت ، شيطان شرّ نسبى است نه شرّ حقيقى و واقعى و مطلق . از همه شگفت‌تر اين است كه بر حسب منطق قرآن ، خدا خودش به شيطان ، پست « اضلال » و « گمراه‌سازى » را اعطاء فرموده است . در اين باره قرآن كريم مىفرمايد : وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً ( 3 ) . در اينجا ، خدا شيطان را مخاطب ساخته به وى فرمان مىدهد كه : « هر كه را از فرزندان آدم مىتوانى بلغزان ، با سواره نظام و پياده نظامت بر آنان بتاز ، در ثروت و فرزند شريكشان شو و نويدشان ده ؛ شيطان جز دروغ و فريب نويدشان نمىدهد . » گوئى شيطان آمادگى خود را براى تحويل گرفتن پست اضلال ، اعلام مىدارد آنجا كه مىگويد : فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ ( 4 ) . « به اين سبب كه مرا گمراه ساختى ، بر سر راه ايشان خواهم نشست ، آنگاه از پيش‌رو و از پشت سرشان ، و از راست و از چپشان خواهم آمد و بيشتر آنان را سپاسگزار نخواهى يافت . »

--> ( 1 ) . سجده / 7 ( 2 ) . طه / 50 ( 3 ) . اسراء / 64 ( 4 ) . اعراف / 16 و 17