بزرگان مسلمان در زمان او و پس از وى درباره‌اش گفته‌اند . بيشتر آنها بر آن بودند كه بدست گرفتن قدرت از سوى وى حادثهء عظيمى در تاريخ اسلام است و آغاز دوران جديدى در اسلام بشمار مىآيد كه در آن اسلام و اصول آن و نيز حاميانش در معرض خطرناكترين خطرها ، قرار مىگيرند . در دورهء معتضد عباسى ، تاريخ معاويه و جنايات او و آنچه كه او و خانواده‌اش با پيامبر ( ص ) كردند و نيز سخنانى كه معاصران و ديگران درباره‌اش گفته بودند ، منتشر گرديد و به خطبا دستور داده شد كه از جنايتها و حوادثى كه در زمان او جريان داشته سخن گويند و بر منبرها و در اجتماعات ، لعنتش كنند . در هر حال ، امام حسن مجتبى ( ع ) از سوى شيعيان خود و يارانى كه تاب تحمل ستمهاى معاويه را نداشتند مورد شديدترين انتقام و زخم زبانها قرار مىگرفت با وجودى كه بيشتر آنها شرايط دشوار و دردناكى كه وى را ناگزير به اجتناب از جنگ و دست - كشيدن از قدرت كردند ، درك مىكردند و بسيارى از بزرگان اسلام و رهبران آنها از اين حادثهء دردناك كه نمايانگر كينه ديرين امويها نسبت به اسلام و مبلغان راستين و وفادار آن و در اين رابطه كه اسلام همه گونه پديده‌هاى جاهليت را از جامعه بركنده است و اين خود كينهء امويها را تشديد مىبخشيد ، دچار ضربهء هولناكى گرديدند .