هاشم معروف الحسني ( مترجم : محمد مقدس )
475
سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي )
موافقت وى با برگزيدن معاويه ، - آنچنان كه در جلد اول شرح نهج البلاغة آمده - اغوا كرد . پس از گفتگوهاى مفصلى ميان طرفين ، عمرو بن العاص موفق شد او را بفريبد و موافقت او را نسبت به دور گرداندن هر دو ( معاويه و على ) از خلافت ، جلب كرد و انتخاب خليفه را به مسلمانان واگذارد كه هر كس را مىخواهند برگزينند و اين چيزى بود كه عمرو بن العاص مىخواست و ابو موسى ( از سوى خود ) على را خلع كرد ولى عمرو بن العاص معاويه را تثبيت كرد و داستان مسخرهء حكميت آنگونه كه مورخين روايت كردهاند ، بدين ترتيب ، پايان يافت . گمان نمىكنم كه امير المؤمنين از نتايج اين حكميت ، غافل بود و نمىدانست كه چنين امرى ، موضع معاويه را تثبيت مىكند بويژه كه هر دو داور ، به يكسان به او نگاه مىكنند و مقاصد عمرو بن العاص نسبت به او ، بدتر از مقاصد و نواياى ابو موسى - الاشعرى نيست و با اين حال و با همهء اين زيانها ، خطر و زيانش كمتر از نپذيرفتن حكميت و تداوم جنگى است كه نتيجهء حتمى آن ، قرار گرفتن امير المؤمنين و گروه اندك از اصحابش به ميان دو دشمن از بىآزرمترين خلق خدا معاويه و يارانش از يك سو و خائنين ارتش عراق از سوى ديگر بود . حركت برخى از كسانى كه به حكميت پشت پا زدند و بويژه پس از نوشتن توافقنامه و امضاى آن ، خواهان زير پا گذاشتنش شدند نيز تنها براى آن بود كه او را در آن فضاى مالامال خطر و خيانت ، دوباره به جنگ بكشانند لذا از ايشان نپذيرفت و با مهربانى به آرام كردنشان پرداخت و آنان را دعوت به انتخاب راهى كرد كه عافيتشان محفوظ بماند و سپس خود و از بيم آنكه مبادا اوضاع بحرانى شود و ناگزير به چيزى كه نمىخواهد تن دهد ، به شتاب صفين را به قصد عراق ، ترك كرد . روايات تصريح دارند كه او تنها دو يا سه روز پس از اعلام آتشبس و نوشته - شدن مواد توافقنامه در صفين ماند تا به كار قانع ساختن بازگشتگان از حكميت و آرام - كردن آنها و نيز دفن كشتههاى لشكريانش بپردازد و در حالى كه مالامال درد و رنج و تلخى حوادث و مرارتهايى كه جز او كسى ياراى مقاومت در برابر آنها را ندارد ، بود ، راه كوفه را پيش گرفت .