عين حال مطمئن بودند كه حكم خدا را از سرچشمهء ناب آن كه خود از استاد و معلم بزرگوارش محمد بن عبد اللّه ( ص ) گرفته ، يافته‌اند . على ( ع ) پس از پيامبر ( ص ) توانست در جامعه‌اى كه مشكلات فزاينده آن را در بر گرفت و مسائل آن در هم آميخت و مسلمانان خود را در برابر واقعيتهاى تازه‌اى كه پيش از آن برايشان ناآشنا بود يافتند ، توان علمى خود را نمايان سازد . در اين دوره از زندگى خود ، جهادش در راه اسلام دست‌كمى از لحاظ تأثير از جهاد دوران نخستين او نداشت اگر چه شكل و نوع آن تفاوت كرده بود و در عين حال خرسند بود زيرا مىديد كه اين آيين راه خود را باز مىكند و لرزه بر بنياد پادشاهيها و قيصرهاى دوران افكنده و پيش‌بينيهاى پسر عمويش رسول امين در روزى كه مسلمانان مشغول حفر خندقى به گرد شهر خود بودند تا بدان وسيله از شر ابو سفيان و دارو دسته‌هاى او از طاغوتهاى قريش و احزاب مختلف در امان بمانند ، جامهء عمل مىپوشند . آن روزى كه مىگفت ضربت على در خندق نويدبخش درخشش تابانى است كه نور آن در گسترهء فضا ، پراكنده مىشود و كاخهاى روم و پادشاهان ايران را درمىنوردد او را مسخره مىكردند و مىگفتند : محمد ما را به كاخهاى فارسها و روم نويد مىدهد حال آنكه امروز براى قضاى حاجت خويش ، امنيت جانى براى خودمان نداريم در حالى كه آنها كه ايمان داشتند محمد سخنى به گزاف و بيهوده بر زبان نمىراند كلماتش را در آن روز به ذهن خويش سپردند و شبحى از تابش ضربهء على بن ابى طالب در روز خندق كه در فضاى مدينه و اطراف آن پرتوافكن گرديد ، در يادشان ، جاى گرفته بود . على ( ع ) آرزو مىكرد كه هر چند به عنوان يك سرباز با جنگجويانى كه در آن سوى مرزها پيام‌آور رسالت محمدى كه جان در راهش فدا مىكرد و جز به آن نمىانديشيد بودند ، همراه شود و مادام كه اهداف محمد ، تحقق مىيافت براى او تفاوتى نمىكرد كه امير يا مأمور ( فرمانده يا فرمانبر ) باشد و اگر تا ديروز خواستار خلافتش بود تنها به اين انگيزه بود كه اسلام در سر تا سر گيتى گسترش پيدا كند . و تا وقتى كه چشم به توده‌هاى وسيعى كه سراپا مسلح مدينه را در سر راه خود به خارج از حجاز پشت سر مىگذاشتند ، داشت آرزو مىكرد كه فرصتى برايش فراهم آيد و همراهشان شود ولى چنين كارى براى او و ديگر بزرگان صحابه ، منع شده بود و غمى سنگين بر غمها و رنجهاى قبلىاش افزوده مىگرديد .