هاشم معروف الحسني ( مترجم : محمد مقدس )

305

سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي )

پاسخ از جمله شيواترين پاسخهاست . اگر اين روايت درست باشد پاسخ امام ، بنا به مذهب و رأى قائلين به ( عول ) است و در عين حال با اين عبارت كه فرمود يك هشتمش يك نهم شد خاطر نشانشان سازد كه در اينجا ، با قرآن مخالفت شده است چرا كه در قرآن سهم همسر بين يك چهارم و يك هشتم محدود شده و اين محدوديت دليلى روشن بر اين است كه سهم او از اين نسبت كمتر يا بيشتر نمىشود و آنهايى كه مىشود كسرى ارث ( نسبت به سهم مقدار آنها ) را از ايشان ، كم كرد كسانى هستند كه اضافهء آن را به هنگامى كه تركه بيش از سهام مىشود ، مىگيرند . مثلا اگر كسى پس از مرگ ، همسر و يك دختر يا پدر و مادر و يك دختر بجاى گذارد در اينجا ، دختر در فرض اول همهء اضافهء ما ترك را به تنهايى مىگيرد و در فرض دوم او و پدر هر كدام نسبت به سهم خود ، اضافه را مىگيرند در اينجاست كه پاسخ حضرت از جمله شيواترين پاسخها بوده چه ضمن اينكه بنا به روش و رأى خودشان پاسخ داده در عين حال و با همين جواب ، به مخالفت ايشان با كتاب خدا ، اشاره كرده است . از جمله فرضيهايى ( مسأله‌هايى ) كه حكم خدا در مورد آن بر حكام عصرش پنهان ماند و نظرى مخالف نظر وى داشتند اين بود كه مثلا اگر مرده‌اى ، همسر و دو دختر يا يك دختر و پدر و مادر يا دو خواهر بجاى گذارد ، ارثش چگونه مىشود ؟ فتواى امام ( ع ) اين بود كه افزون بر سهام دو دختر يا دو خواهر به خودشان تعلق مىگيرد حال آنكه فتواى عمر بن الخطاب آن است كه اضافه به برادران يا عموهاى مرده در صورت نداشتن برادر ، مىرسد اهل سنت نيز در فقه خود - آنچنان كه از مراجع فقهى آنها برمىآيد و على رغم اختلافهاى شديدى كه ميان مذاهب و فقهايشان در برخى فرعيان مسأله دارند - اين نظر را ملاك قرار مىدهند . از عبد اللّه بن العباس نقل شده كه گفته است : بر روى زمين كسى آگاهتر به فرايض از على بن ابى طالب وجود ندارد ؛ و با وجود تبحرى كه ابن عباس در فقه و حديث و تفسير و لغت و ديگر فنون دارد در پاسخ به كسى كه از نسبت دانشش به دانش على بن ابى طالب پرسيد مىگويد : همچون نسبت قطره‌اى باران به اقيانوس است . مسلمانان على رغم اختلافى كه در مذهب و گرايش خود دارند و نيز ديگر پژوهشگران و خاورشناسان بر آنند كه او قطب اسلام و دايرة المعارف بزرگ تمامى علوم اسلامى همچون فقه و قضا و فلسفه و زبان عربى و شاخه‌هاى آن است و دانشش