« هفت سال پيش از آنكه كسى از اين امت خداى را بپرستد خداى را پرستش كرد » ؛ دوست و دشمن همعقيده‌اند كه او على ( ع ) ، از همهء مسلمانان داناتر و عادلتر ، بىباكتر ، عابدتر و زاهدتر داراى درك وجود بيشتر و جهادش فزونتر و درد و رنجهايش بزرگتر و بيش از همه به برقرارى عدل ، عدالت‌گسترى و دادخواهى از ستمديدگان علاقه‌مند بود بالاخره به خدا نزديكتر و با او آشناتر بود . به پسر عموى دانشمندانش عبد اللّه بن عباس كه وى را « حبر الامة » [ دانشمند امت ] مىخواندند گفتند : دانش تو نسبت به دانش پسر عمويت على بن ابى طالب ، به چه مىماند گفت : به قطره‌اى باران در برابر يك اقيانوس . على ( ع ) زمانى كه نونهالى بيش نبود به پيامبر پيوست ؛ او مراحل رشد را جهش‌وار پشت‌سر مىگذاشت و فراتر از زمان به تكامل مىرسيد و زمانى كه سيزده سال يا اندكى بيشتر ، سن نداشت از مرحلهء كودكى به مردانگى و تكامل شخصيتى جهيده بود ، سنش در اين حدود بود كه پسر عمويش محمد بن عبد اللّه به چنان رسالت بزرگى ، برگزيده شد ، او با اشتياق و شور و شوق همچون كسى كه به آرزويش رسيده و گمشده‌اش را پيدا كرده و اميد ديرينش را يافته باشد به استقبال آن شتافت و با ايمانى راسخ و قلبى گشاده در برابر همهء آموزه‌ها و اصول و احكامش ، آن را دريافت و شب و روز بىآنكه چيزى از آنچه پيامبر از آسمان دريافت مىكرد ، به استثناى آنها كه ويژهء پيامبرى بودند ، از دستش برود در كنار پيامبر ماند تا اينكه در همه صفات و مواهب ويژگىهايش ، به اوج رسيد . گمان ندارم كه گزاف گفته يا كسى مرا به گزاف گويى متهم كند اگر بگويم : روح و مفهوم اسلام ، از جمله بارزترين ويژگيها و مشخصات او بشمار مىآمد زيرا در خانه‌اى پرورش يافته بود كه خورشيد اسلام از همانجا ، طلوع كرد و در تأملات و انديشه‌هاى پيگير روزانه و شبانه در هستى و راز آفرينش ، زندگى و تحولات آن و در احوال مردم و اقوامى كه در گمراهى و نادانى و گستاخى غوطه‌ور بودند با خداوند اين آيين [ محمد ( ص ) ] دم خور و هم‌آوا بود و بدين گونه با خرافات و گمراهيها و افسانه‌هايشان ، فاصله داشت و وابستگى و پيوندش با محمد پيش از اسلام ، از رابطهء خويشاونديش با او نزديكتر بود و قلبش جز به محمد ، انديشه و دعوت او ، گشوده نشده بود . و بنا به آنچه كه همهء مورخين و محدثين و حتى دشمنان سوگند خورده‌اش در مورد آن اتفاق نظر دارند آيين تازه اسلامى صادقانه‌تر از آنچه او داشت و نفوذى مؤثرتر از او و شخصيتى كه همهء