وجود ، زندگى و تواناييهاى فكرى و جسمىاش را در راه آن نثار كرده بود ، نيافت . او در نظر همهء پژوهشگران و نويسندگان با هر گرايش و مذهب و آيينى حتى شيفتگان افسانه‌ها و شگفتيها ، الگوى والاى هر مسلمانى بوده و همچنان خواهد بود ؛ چه در همهء گفتار و رفتار و كردارش ، آموزه‌هاى قرآن سيرهء رسول بزرگوار و اخلاق برازنده‌اش را تجسم مىبخشيد . اينان در ارج‌گذارى به او بدانجا رسيدند كه چنان خارق العاده‌هايى به او نسبت دادند كه هيچ عقلى تاب تحملش ندارد و در جنگها ، چنان حريفانى و دشمنانى برايش تراشيدند كه خداوند آنها را نيافريده است و گروهى نيز آنچنان دربارهء او زياده روى و غلو كردند كه به خداييش رساندند و به جاى خدا ، او را مورد پرستش قرار دادند و بر اين كار خود پافشارى ورزيدند در حالى كه او آنها را از آتشى بر حذر مىداشت كه خود با چنين نسبتهايى ، هيزم بيار آن مىشوند ؛ اين برخوردها و برداشتها با هيچ كس جز او نشده است . امويها در طول حكومت خويش همه شيوه‌اى به كار بردند تا بلكه كسى را به اندك عيبى ، بر او بدبين سازند ولى هميشه دست از پا درازتر در اين كار ناكام ماندند و آرزوى خود بگور بردند بطورى كه كسى درباره‌اش گفته : چه گويم از كسى كه پيروانش از ترس جان و شكنجه ، لب از فضائلش فرو بستند و دشمنان از حسد و كين‌توزى ، فضلش را پنهان ساختند و با اين حال مطالبى درباره‌اش آمده كه همه را مات و مبهوت ساخته است . و حتى افراطيون خوارج نيز كه همچون امويها او را دشنام دادند و تكفيرش كردند نتوانستند جز خطاى داورى به هنگامى كه دشمنانش در صدد بر آمدند تا با بلند كردن قرآنها بر نيزه و به داورى كشاندن قرآن به جنگشان با او پايان دلخواهى ببخشند تا گمراهى و پشت پا زدن خود به قرآن و اصول اسلام را در پس اين كار پنهان سازند ، نسبتى به او وارد آورند . درود خدا بر پيامبر امينش كه بسيارى از آنچه كه دوستداران و دشمنانش به دو رساندند خبر داده و فرموده بود : اى على ! در تو دو گروه به هلاكت رسند : دوستدارى گزافه‌گو و دشمنى ياوه‌گو . و خود اشاره به همين دو گروه كرده و فرموده است : اقوامى مرا آنچنان دوست مىدارند كه از دوستىام به جهنم مىروند و گروهى ديگر آنچنان دشمنىام ورزند كه از دشمنى به دوزخ مىروند .