محمدرضا جبارى

446

سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )

مشخصات ديگر ، جزو اصحاب امام صادق عليه السّلام برشمرده است . 2608712 خ 0 83 خ صاحب كتاب « حاوى » نيز استظهار كرده كه مراد همو است . 3608712 خ 0 84 خ البته معاصرت وى با امام صادق عليه السّلام گرچه مورد تصريح كسى نيست ، ولى بعدى نيز ندارد . برخى در اين معاصرت از اين جهت استبعاد دارند كه اين امر با عمر طبيعى « محمد بن سنان » سازگارى ندارد ؛ چرا كه وى ، بنا به تصريح نجاشى ، در سال 220 ق رحلت نموده است ؛ و اين سال با دوره امامت امام صادق عليه السّلام ( شهادت در سال 148 ق ) فاصله بسيار دارد . از همين‌رو است كه محقق اردبيلى دو روايت مذكور را كه توسط « محمد بن سنان » از امام صادق عليه السّلام نقل شده حمل بر ارسال نموده است . 4608712 خ 0 85 خ علامه مامقانى در مقام توجيه معاصرت وى با امام صادق عليه السّلام و نفى بعد از آن ، چنين تحليل كرده كه بين شهادت امام صادق عليه السّلام و رحلت محمد بن سنان 72 سال فاصله است ؛ اگر به اين 72 سال ، 20 سال را نيز اضافه كنيم تا محمد بن سنان براى تشرّف و استفاده از محضر امام صادق عليه السّلام سنّ و قابليت لازم را داشته باشد ، مجموع عمر وى 92 سال مىشود كه عمرى عادى است ! به اين ترتيب ، بعدى ندارد كه وى چهار تن از ائمه عليهم السّلام ( از امام صادق عليه السّلام تا امام جواد عليه السّلام ) را درك كرده باشد . با توجه به اين كه امام جواد عليه السّلام در سال 220 ق به شهادت رسيد ، اين سؤال مطرح مىشود كه : درگذشت « محمد بن سنان » پيش از شهادت حضرت بوده يا پس از آن ؟ در دو روايت ياد شده از شيخ طوسى و كشّى ، گرچه امام جواد عليه السّلام با فعل ماضى از « محمد بن سنان » ياد كرده و تعبير « فقد و فوالى » يا « رضى الله عنه برضائى عنه فما خالفنى و ما خالف أبى قط » را به كار برده است ، ولى اين دو روايت صريح در آن نيست كه اين كلام پس از درگذشت « محمد بن سنان » عنوان شده است . علاوه بر آن‌كه ، رواياتى صراحت در حيات وى پس از شهادت امام جواد عليه السّلام دارند ؛ از جمله آنها ، روايتى است از « حسين بن سعيد » ، كه در آن ، « محمد بن سنان » به بيان درگذشت امام جواد عليه السّلام و تاريخ آن پرداخته است . روايت اين است : « محمد بن على عليه السّلام در حالى كه بيست و پنج سال و سه ماه و دوازده روز داشت در روز سه‌شنبه شش روز از ذى الحجه گذشته ( يا از ذى الحجه مانده ) در سال 220 ق رحلت نمود » . قرينه ديگر ، روايت كلينى از « محمد بن سنان » است كه گويد : « به محضر امام هادى عليه السّلام شرفياب شدم ، فرمود : اى محمد براى آل فرج حادثه‌اى رخ داده و عمر ( بن الفرج ) به هلاكت رسيده ؛ سپس قريب به 24 مرتبه حمد خدا نمود ! » اين روايت