فصل دوم محدوده زمانى و سير فعاليت سازمان وكالت از آغاز تا انجام مسأله اساسى در اين قسمت آن است كه تاريخ شروع فعاليت تشكيلات وكالت ، مربوط به عصر كدامين امام معصوم عليه السّلام و به ابتكار كدام يك از آن ذوات مقدّسه بوده است ؟ بايد توجه داشت كه گرچه به هنگام بررسى متون روايى و تاريخى ، به تصريحاتى نسبت به وجود وكلا براى ذوات مقدّسه معصومان عليهم السّلام قبل از امام صادق عليه السّلام نيز برمىخوريم ، ولى وكالت در اين دوره‌ها در مفهومى غير از آنچه در پژوهش حاضر مراد است مطرح بوده است . 1154712 خ 0 1 خ وكالت به مفهوم « نمايندگان عمومى ائمه عليهم السّلام براى انجام يك سلسله وظايف خاص در ميان شيعيان » در واقع از عصر امام صادق عليه السّلام به بعد پديد آمده است . در اين‌جا اين سؤال پيش مىآيد كه چرا سابقه چنين تشكيلاتى را در عصر امام باقر عليه السّلام و دوره‌هاى قبل از ايشان نمىيابيم ؟ و از سوى ديگر ، چرا معتقديم كه اين تشكيلات از عصر امام صادق عليه السّلام - و نه عصر امام كاظم عليه السّلام - شروع به فعاليت نموده است ؟ براى پاسخ به سؤال اوّل بايد به دو نكته توجه كرد . نكته اوّل آن‌كه ، تعداد شيعيان و ميزان گسترش آن‌ها در مناطق مختلف آن‌قدر نبوده است كه نياز به اعزام نماينده و وكيل از جانب امام باقر عليه السّلام و امامان پيش از ايشان احساس شود . مؤيد اين مطلب روايت منقول از امام صادق عليه السّلام است كه فرمود : « ارتد الناس بعد قتل الحسين عليه السّلام الا ثلاثة : ابو خالد الكابلى و يحيى بن ام الطويل و جبير بن مطعم ، ثم إن الناس لحقوا و كثروا » . 9154712 خ 0 2 خ هم‌چنين سختى شرايط سياسى و اجتماعى در عصر امام باقر عليه السّلام ، به‌ويژه دوران هشام بن عبد الملك ، مانع فعاليت‌هاى آن حضرت براى گسترش دامنه تشيع بود . 0254712 خ 0 3 خ دوّم آن‌كه ، شرايط حاد سياسى ، اجتماعى و اقتصادى نيز اجازه تشكيل چنين سازمانى را نمىداد . از اهداف عمده تشكيل اين سازمان ، جمع وجوه مالى و هدايا و نذورات شيعيان بود و در عصر بنى اميّه ، شيعيان در نهايت تنگدستى به سر مىبردند . چنان‌كه برخى ، بخشودگى