محمدرضا جبارى

28

سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )

رجال شيعى به‌شمار مىآيند . هر چند بناى شيخ در اين دو كتاب ، هم‌چون دانشمند معاصرش نجاشى ، بر اختصار بوده و از اين رو اين دو كتاب اطلاعات زيادى درباره مسايل درونى سازمان وكالت به دست نمىدهند ، ولى در زمينه معرفى اسامى وكلا و ائمه معاصرشان ، و جايگاه ارزشى آنان ، دو منبع و مرجع ارزشمند محسوب مىشوند و در مبحث حاضر نمىتوان خود را مستغنى از اين دو كتاب دانست . علاوه بر اين چهار منبع اصلى رجال شيعى ، ديگر منابع رجالى نيز در مبحث حاضر داراى اهميت به‌سزايى هستند . گرچه غالبا منابع متأخر رجالى به اين چهار منبع استناد نموده‌اند ، ولى گاهى نكاتى برگرفته از ديگر منابع رجالى نيز در آنها به چشم مىخورد . از اين رو نمىتوان در پژوهش حاضر تنها به چهار منبع اصلى رجالى مذكور اكتفا نمود . برخى از منابع رجالى و بعضا تراجم ، كه در اين پژوهش بدان‌ها مراجعه شده است ، از اين قرارند : رجال برقى ، رجال ابن غضائرى ، معالم العلماء ابن شهر آشوب ، رجال علامه حلّى ، رجال ابن داوود ، جامع الرواة اردبيلى ، رجال علامه بحر العلوم ، تنقيح المقال مامقانى و معجم رجال الحديث آية الله خويى رحمة اللّه . بخش ديگر از منابع مورد استفاده در اين پژوهش ، منابع روايى و تاريخى هستند كه بيشترين اطلاعات ريز در زمينه مسايل درونى و ارتباطات پنهانى و شرايط حاكم بر سازمان وكالت و وكلا را به دست مىدهند . از مهم‌ترين و كهن‌ترين منابع در اين زمينه ، كتاب شريف كافى ، به ويژه بخش « كتاب الحجّة » از آن است كه در اين‌جا به بررسى و معرفى آن مىپردازيم . اصول و فروع كافى كتاب شريف كافى ، تأليف عالم جليل القدر شيعى در اواخر قرن سوم و ثلث اول قرن چهارم هجرى ، يعنى « ثقة الاسلام ابى جعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق كلينى رازى » است . اين كتاب كه يكى از كتب اربعه شيعه و از مهم‌ترين جوامع روايى شيعى است ، حاصل بيش از بيست سال تلاش وى بوده و در نتيجه سفرهاى متعدد او به نقاط مختلف براى استماع حديث از راويان اصلى پديد آمده است . همين امر است كه كتاب كافى را به يك اثر جاودانى با ويژگى ممتاز تبديل كرده است . تا آنجا كه اين كتاب در زمان حيات