داشته است . گرچه تمامى اين نگاشته‌ها هم‌اكنون موجود نيستند ، ولى هريك از آنها منبع و مرجعى در دست راويان و دانشمندان متأخر بوده‌اند ؛ براى نمونه ، شيخ طوسى در كتاب الغيبة ، و نجاشى در رجالش ، در موارد متعددى به كتاب « اخبار الوكلاء الاربعه » از « احمد بن على بن عباس بن نوح سيرافى » استناد كرده‌اند . 0334712 خ 0 1 خ دانشمند ديگرى كه اخبار مربوط به وكلاى ائمه عليهم السّلام را ثبت كرده و متأسفانه كتاب او نيز هم‌چون كتاب پيشين مفقود شده است « ابو عبد الله احمد بن محمد بن عبيد الله بن حسن بن عياش بن ابراهيم بن ايّوب جوهرى » است كه شيخ طوسى و نجاشى كتابى با عنوان « اخبار وكلاء الائمة الاربعة المعصومين عليهم السّلام » را به وى نسبت داده‌اند . 3334712 خ 0 2 خ در حقيقت منابعى از اين قبيل بودند كه دست‌مايه دانشمندان ديگر دوره‌ها در تدوين اخبار مربوط به وكلاى ائمه عليهم السّلام قرار گرفتند . از جمله مهم‌ترين اين آثار ، كتاب « رجال كشّى » است كه ذيلا به معرفى و بررسى جايگاه آن در مبحث وكلاى ائمه عليهم السّلام و سازمان وكالت مىپردازيم و در ادامه به ساير منابع اصلى اين پژوهش اشاره خواهد شد . رجال ابو عمرو كشّى « ابو عمرو محمد بن عمر بن عبد العزيز كشّى » از دانشمندان بزرگ شيعى در قرن سوم و چهارم و صاحب اثر معروف رجالى به نام « معرفة الناقلين عن الائمة الصادقين عليهم السّلام » است . وى معاصر با محدّث معروف ، « ابو جعفر محمد بن يعقوب كلينى » صاحب كتاب كافى ، و به گفته برخى محققان ، در بسيارى از مشايخ و شاگردان با وى شريك بوده است . 4334712 خ 0 3 خ او اصالتا اهل « كشّ » بوده ، كه نزديك سمرقند قرار دارد ، و در همان‌جا تحت تعليم و تربيت عالم شيعى « محمد بن مسعود سمرقندى » قرار گرفت و سراسر زندگى خود را در آن شهر سپرى نمود . بنا به گفته شيخ طوسى وى در سال 368 ق درگذشت . كشّى اطلاعات خود را از 53 راوى نقل كرده ، ولى مأخذ اصلى او « على بن محمد بن قتيبه نيشابورى » است ، 5334712 خ 0 4 خ كه معاصر با غيبت صغرا بوده و رابطه نزديكى با وكلاى امام دوازدهم ( عج ) در خراسان داشته است . ابن قتيبه اطلاعات مهمى را در رابطه با سير تكاملى سازمان مخفى وكالت پس از امام صادق عليه السّلام فراهم آورده است . 6334712 خ 0 5 خ اثر كشّى مأخذ مهمى براى علماى بعدى اماميه مانند شيخ طوسى ( متوفى 460 ق ) شد . شيخ طوسى