[ وضع ايالت‌هاى مسلمان‌نشين در دوران نوجوانى امام ( ع ) ] انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً « 1 » ولادت امام على بن الحسين ( ع ) را چنان كه مشهور بر آنند ، سال سى و هفتم و يا سى و هشتم هجرى بدانيم ، يا قرينه‌هاى نوشته شده را بپذيريم و سال چهل و هفتم و يا چهل و هشتم را سال تولد آن حضرت فرض كنيم ، دوران خردسالى و يا نوجوانى او با حكومت معاويه ، آشفتگى و سپس اختناق عراق ، و بحرانهاى حجاز ، درهم ريختن سنت و پديد آمدن بدعت مصادف بوده است . ميدانيم كه امير المؤمنين على عليه السلام در ماه رمضان سال چهلم از هجرت ، هنگامى كه در كار آمادگى براى جنگ مجدد با معاويه بود در كوفه شهيد گشت . پس از مرگ او شيعيان وى و آنان كه خود را شيعه مىنماياندند ، با پسرش امام حسن ( ع ) بخلافت بيعت كردند . اما دل بيشتر بيعت كنندگان با زبانشان يكى نبود . آن شيعه نمايانى كه در كوفه و در لشكر على ( ع ) بسر ميبردند و او را آنچنان آزردند كه بارها از دست ايشان آرزوى مرگ ميكرد ، ممكن نبود با پسر رفتارى بهتر از پدر داشته باشند . كوفه در سالهاى آخر عمر على ( ع ) آئينهء انعكاس تمايل‌هاى گوناگون بود . مهترانى كه هر يك آنان سوداى حكومتى و يا رياستى در سر مىپخت . جاه طلبانى كه مىخواستند ، منصبى از خليفهء تازه بگيرند . نو مسلمانانى كه با اميد و آرزوى فراوان شهر خود را رها كرده خويشتن را بمركز خلافت رسانده بودند تا كارى بدست آوردند و به نوائى برسند .

--> ( 1 ) . به گذشته ديرين ، بازگشتيد و كسى كه به گذشتهء خود بازگردد به خدا زيانى نمىرساند ( از آيهء 144 : آل عمران )