الفتال النيسابوري ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )

625

روضة الواعظين و بصيرة المتعظين ( فارسي )

( 1 ) و سال دوازده ماه است ، نخست محرم و به اين سبب آن را محرم نام نهاده‌اند كه جنگ در آن حرام است . پس از آن ماه صفر ناميده شده كه مكه در آن ماه خلوت مىشود و اصطلاح صفر اليد ( تهيدست ) هم از همين است . دو ماه ربيع الاول و ربيع الآخر را از اين سبب ربيع نام نهاده‌اند كه علف و گياه بر زمين مىرسته و آنان گله‌هاى خود را به چرا مىبرده‌اند . و جمادى الاولى و جمادى الثانيه را به سبب آنكه در آن دو ماه آب يخ مىبسته است و منجمد مىشده است به اين نام ، نام نهاده‌اند و رجب را از اين جهت كه تعظيم مىكرده‌اند ، رجب ناميده‌اند و ترجيب به معنى تعظيم است ، مخفف هم تلفظ شده است . كميت در شعر خود آن را مخفف به كار برده است و ترجمهء شعر كميت چنين است : « غير از خاندان عصمت براى خود سپرى نمىخواهم ، هر چند بزرگ و معظم باشند . » ماه شعبان را از اين روى شعبان گفته‌اند كه در آن خير فراوانى به لحاظ همسايه بودن با رمضان انجام مىشود . ماه رمضان را از آن روى رمضان گفته‌اند كه بره‌ها و كره شترها از شدت گرما مىمردند و هم گفته‌اند به اين سبب است كه گناهان را مىسوزاند و از ميان مىبرد . شوال را از اين جهت شوال نام داده‌اند كه ماده شتران ، دم‌هاى خود را برافراشته مىداشته و در حال لقاح و جفت‌گيرى بوده‌اند . ذى قعده را از اين جهت به اين نام گفته‌اند كه از جنگ در آن باز مىنشسته و خوددارى مىكرده‌اند و ذى حجه را از اين روى كه در آن حج مىگزارده‌اند به اين نام ، نام نهاده‌اند . و ماه را از اين جهت شهر گفته‌اند كه مشهور بوده است . روزهاى هفته چنين است كه يك شنبه از آن روى به اين نام ، ناميده شده كه خداوند نخستين عددى كه آفريده يك بوده است و سپس عدد دو و دوشنبه . ابن عباس هم مىگفته است ، پيامبر ( ص ) روز دوشنبه متولد شد و روز دوشنبه حجر الاسود را نصب فرمود و روز دوشنبه به پيامبرى مبعوث شد و روز دوشنبه از مكه به سوى مدينه هجرت فرمود و روز دوشنبه رحلت فرمود . « 1 » سپس خداوند عدد سه را آفريده و آن روز را سه‌شنبه ناميد و سپس عدد چهار و چهارشنبه و پس از آن عدد پنج و پنجشنبه را آفريد و جمعه از اين روى جمعه ناميده شده است كه خداوند متعال همهء خلق آسمانها و زمين را جمع كرد و از ايشان پيمان به ولايت آل محمد گرفت . « 2 » شنبه از اين روى به سبت نام‌گذارى شده كه آفرينش در آن پايان

--> ( 1 ) . موضوع تولد و بعثت و رحلت رسول خدا ( ص ) در دوشنبه در منابع كهن آمده است . مثلا به ترجمهء طبقات ، صفحات 96 و 191 جلد اول به قلم اين بنده مراجعه فرماييد . م . ( 2 ) . در مجلس فضيلت روز جمعه منابع برخى از بخشهاى اين روايت نشان داده شد . م .