تباه است . كسى كه عقل را مىافروزد خود رخشنده است ، همچنان كه بر افروزندهء نور خود روشن است . دژ خردمند دژ استوارى است كه پايگاهش در كمال رفعت است ، او در پيشگاه خداوند به شفاعت عقل به درخت طوبى مىرسد . خداوند به عقل فرخندگى داده و هر كس از آن فرمان بردارى كند رستگار است . » ( 1 ) سخن در ماهيت علوم و فضيلت آن ( 2 ) خداوند متعال در سورهء مجادلهء چنين مىفرمايد : « خداوند بلند مرتبه مىفرمايد آنانى را از شما كه گرويده‌اند و آنانى را كه دانش داده شده‌اند به مرتبه‌ها و خداوند به آنچه مىكنيد آگاه است . » « 1 » ( 3 ) دانش چيزى است كه مايهء سكون و آرامش نفس است به آنچه كه به آن دست مىيابد و عبارت است از اعتقاد به چيزى آنچنان كه هست همراه با سكون و آرامش نفس و بر دو نوع است علم ضرورى و علم مكتسب . علم ضرورى عبارت از علومى است كه از ناحيهء ديگرى غير از خودمان در ما حاصل مىشود و امكان آن را نداريم كه از خويشتن دفع كنيم و مكتسب عبارت از علمى است كه به سبب انگيزه‌ها و حالات مختلف در اثر كار و تلاش خودمان به دست مىآيد و با علم ضرورى اين تفاوت را دارد كه آن سرشت و نتيجهء كار خداوند در ماست و اين حدى است كه متكلمان ميان اين دو قائل شده‌اند . ( 4 ) از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه از قول پيامبر ( ص ) نقل مىكرده كه مىفرموده‌اند : سوگند به كسى كه جان من در دست اوست ، هيچ چيز با چيزى جمع نشده است كه برتر از جمع شدن بردبارى با دانش باشد . « 2 » ( 5 ) و از همان حضرت نقل شده كه پيامبر ( ص ) فرموده‌اند : همنشينى با اهل دين شرف اين جهانى و آن جهانى است . « 3 » ( 6 ) و نيز از ايشان نقل شده است كه از امير المؤمنين ( ع ) پرسيدند دانشمندترين

--> ( 1 ) . بخشى از آيهء 13 سورهء 58 ( مجادله ) . ( 2 ) . طبرانى در معجم الاوسط و دارمى نظير آن را در صفحهء 139 جلد اول سنن خود آورده است . م . ( 3 ) . صدوق ( رضي الله عنه ) در ثواب الاعمال و امالى آورده است ، به نقل از صفحهء 199 جلد اول بحار الانوار . م .