مردم كيست ؟ فرمودند : آن كس كه علم مردم را با علم خود جمع كند . « 1 » ( 1 ) از امام صادق در بارهء اين حديث كه از پيامبر ( ص ) نقل شده است كه فرموده‌اند برترين جهادها گفتار عدلى در حضور امام ستمگر است ، پرسيدند . فرمود : مقصود آن است كه او را به اندازهء معرفتش پند و اندرز دهد به شرط آنكه بپذيرد و در غير آن صورت چيزى بر عهدهء او نيست . ( 2 ) پيامبر ( ص ) فرموده‌اند : اشراف امت من كسانى هستند كه قرآن مىدانند و شب زنده‌داران . همچنين پيامبر ( ص ) فرموده‌اند : كسانى كه قرآن مىدانند سرشناسان مردم بهشتند ، و نيز فرموده‌اند : بهترين عبادت آموختن علم دين است ، و هم فرموده‌اند : دو كلمه را تحمل كنيد ، كلامى حكمت‌آميز از شخص نادان و كلامى نابخردانه از شخص حكيم و از آن درگذريد . « 2 » ( 3 ) پيامبر ( ص ) فرموده‌اند : دو گروه از امت من اگر صالح باشند همهء امت صالحند و چون فاسد باشند همهء امت فاسدند . گفته شد اى رسول خدا آن دو گروه كدامند ؟ فرمود : فقيهان و اميران . « 3 » ( 4 ) و همان حضرت فرموده‌اند : در زندگى خيرى نيست مگر براى دو تن ، عالمى كه فرمان او را ببرند و مستمعى كه گوش دهد . « 4 » ( 5 ) امام صادق ( ع ) فرموده است : ترا از دو خصلت نهى مىكنم كه در آن دو مردان هلاك شده‌اند . نخست اينكه خدا را به باطل اطاعت كنى ( آيين باطلى را دين خدا پندارى ) ، دو ديگر آنكه چيزى را كه نمىدانى براى مردم فتوى دهى . ( 6 ) امير المؤمنين ( ع ) فرموده است : دو گروه از مردم دنيا پشت مرا شكسته‌اند ، گروهى كه به زبان دانا و در نهان فاسقند و گروهى كه نادان و پارسايند . آن يكى با زبان خود فسق خويش را پوشيده مىدارد و اين يكى با زهد خويش نادانى خود را ، بنا بر اين از عالم تبهكار و پارساى نادان پرهيز كنيد كه اينان مايهء فتنهء هر فريب - خورده‌اند و من شنيدم رسول خدا ( ص ) مىفرمود : اى على ! هلاك امت من به دست منافقان داناست .

--> ( 1 ) . صدوق ( رضي الله عنه ) در خصال آورده است ، به نقل از صفحهء 167 جلد اول بحار الانوار . م . ( 2 ) . ابن شعبهء حرانى در تحف العقول ( ص 41 ، چاپ 1394 قمرى ، قم ) آورده است . م . ( 3 ) . ابن شعبهء حرانى در تحف العقول ( ص 36 ، چاپ 1394 قمرى ، قم ) آورده است . م . ( 4 ) . صدوق در خصال نقل كرده است ، به نقل از صفحهء 168 جلد اول بحار الانوار . م .