چهار بخش كند ، بخشى را به مناجات با خداى خود بگذراند و در بخشى كار خويشتن را محاسبه كند و بخشى را در حضور اهل علم بگذراند كه او را در كار دين بصير گردانند و اندرز دهند و بخشى را هم براى خود و لذتهاى روا و پسنديدهء دنيايى اختصاص دهد . « 1 » ( 1 ) پيامبر ( ص ) فرموده‌اند : هر چيز را معدنى است و معدن تقوى دلهاى عاقلان است . ( 2 ) از ابن عباس « 2 » روايت شده كه گفته است : پايهء دين بر عقل نهاده شده است ، و فرايض در صورت داشتن عقل واجب شده است . پروردگارمان با عقل شناخته مىشود و به وسيلهء عقل به او توسل مىجويند ، و عاقل به پروردگار خود از همهء كوششگران بىعقل نزديكتر است و همانا ذره‌يى از كار پسنديدهء عاقل برتر از كوشش هزار سالهء نادان است . ( 3 ) پيامبر ( ص ) فرموده‌اند : ملاك ارزش مرد عقل اوست و هر كس را كه عقل نباشد دين نيست . « 3 » ( 4 ) شاعر گفته است : « قلب اگر عقل نباشد شكارى است كه همچون ديگر اندام‌ها مورد مشورت قرار نمىگيرد . عقل هم اگر رهنمود و توفيق از جانب خداوند نباشد همچون ديگر هواهاى نفس است . » ( 5 ) همچنين گفته شده است : « سخت‌ترين عيبهاى آدمى ندانستن عيبهاى خويشتن است و هيچ چيزى بر اقوام دشوارتر از جهل نيست . كسى كه در او خير باشد سهم خود از عقل را از دست نمىدهد و اگر محروم هم باشد با عقل رستگار مىشود . » ( 6 ) و نيز شاعر گفته است : « نگهدارندهء عقل حفاظت شده است و به تحقيق هر كس آن را تباه سازد خود

--> ( 1 ) . نظير اين گفتار از قول امير المؤمنين على ( ع ) در صفحهء 140 تحف العقول ابن شعبه آمده است . م . ( 2 ) . عبد الله ابن عباس ، متولد 3 سال قبل از هجرت و درگذشتهء 68 هجرى و پسر عموى حضرت ختمى مرتبت است كه 1660 حديث از او نقل شده است . رك . به : زركلى ، الاعلام ، ص 229 ، ج 4 . م . ( 3 ) اين حديث در صفحهء 249 جلد دوم عقد الفريد ابن عبد ربه هم آمده است . م .