مقدمه كميل ، گنجوران مالها مرده‌اند گرچه زنده‌اند ، و دانشمندان چندان كه روزگار پايد ، پاينده‌اند . از پيش به خاطرم نرسيده بود كه كتابى پيرامون امام على ( ع ) بنگارم ؛ به سه علت : اول ، تحقيقات من در حوزهء تاريخ اسلام و يا حوزه‌هاى مربوط به آن بيشتر « موضوعات » را در بر مىگرفت تا « شخصيتها » يى را كه در آن به حركت درمىآمدند . دوم ، با توجه به هالهء عظيم تقدسى كه بر گرد چنين شخصيتى قرار دارد ، چيزى باقى نمىماند تا مورخ به آن بيفزايد ؛ به ويژه كه كتابها و بررسيهاى بسيارى در مورد او منتشر شده است . اين تحقيقات در چارچوب خود ، تاريخ را درنورديده و انديشهء سياسى ، ادب ، فلسفه ، فقه و . . . را شامل شده‌اند . سوم و مهمتر از همه ، آن نكته‌اى است كه شايد اساسا به روشمندى در كار مربوط شود . مورخ اغلب طرفدار شخصيت فردى است كه براى تحقيق برگزيده است ؛ يا لا اقل به اين طرفدارى متهم مىشود . در نتيجه ، « طرفدارى از اين شخصيت » - كه خواننده احيانا تعمد دارد آن را از كتاب برداشت كند - به يك مانع حقيقى در برابر ارزش اثر به عنوان يك بررسى تاريخى تبديل مىشود . در حالى كه بررسى تاريخى به ناچار تحت سيطرهء متن تاريخى قرار دارد و نه موضعگيريهاى اجتهادى خارج از آن . ولى مورخ كه همواره خطرپذير است ، احيانا اگر در موضوعى ، مطلبى بيابد كه وى را فريفتهء خود سازد ، در ورود به آن ترديد نمىكند ؛ و بدين ترتيب مأموريت دشوارى را به چالش مىطلبد و ملاحظات و موانع پيش رو را از ميان برمىدارد . چند سال پيش ، مجلهء المنطلق بررسى « انديشهء سياسى امام على ( ع ) » را بر عهده‌ام گذاشت . فرصتى بود تا به نهج البلاغه رجوع كنم و از نزديك با انديشهء امام و رنجهايش ، به ويژه در مورد