( 1 ) دسته دسته در آمدن مردم در دين خدا آن گونه كه در پيش بيان كرديم ، فتح مكه نبردى سرنوشت‌ساز بود كه به طور قاطع آيين بت‌پرستى را در هم شكست و مردم عرب نيز در پرتو اين پيروزى و الا ، حق و باطل را از هم باز شناختند و شك و شبهه از ذهنهايشان برداشته شد و براى پذيرفتن دين اسلام از يكديگر پيشى مىگرفتند . عمرو پسر سلمه مىگويد : مسكن ما در كنار چاه آبى قرار داشت كه مردم در آنجا رفت و آمد مىكردند و كاروانها مرتب از كنار ما مىگذشتند . از آنان پرسيديم : چه خبر است ؟ اين مرد كيست ؟ جواب دادند : اين مرد ، چنان مىپندارد كه فرستادهء خداست و از طرف او ، وحى مىآورد و مىگويد : وحى خدا چنين است . من نيز آن سخن خدا را [ كه آن مردم بازگفتند ، ] آن چنان ياد گرفتم ، مثل اين كه در سينه‌ام نگاشته شده بود . مردم عرب ، اسلام آوردن خود را به فتح مكه واگذار كردند و گفتند : او را با خويشاوندانش به حال خود واگذاريد ؛ حال اگر بر آنان چيره شد ؛ قطعا پيام‌آورى راستين است . زمانى كه مكه را فتح كرد ، همهء اقوام مختلف و دسته‌هاى متعدد ، با شتاب رفتند و مسلمان شدند . پدرم پيش از همه كس به اسلام گرويد . وقتى از پيش پيامبر بازگشت ، گفت : به خدا از سوى پيامبرى راستين نزد شما آمده‌ام كه فرمود : هر نمازى را در وقت معين به جاى آوريد . هنگام فرا رسيدن نماز ، يكى از شما اذان بگويد و آن كس كه قرآن بيشترى مىداند ، امام جماعت شود . . . « 1 » ( 2 ) به راستى ، اين حديث ، چه قدر فتح مكه را دگرگونى اوضاع و احوال ، عزّت و افتخار اسلام و مؤمنان و موقعيّت ملت عرب در برابر آنان و پيوستن و گرويدن آن ملت به دين اسلام ، مؤثر نشان مىدهد ! اين اثرات و ثمرات ، پس از جنگ تبوك چند برابر گشت و ديديم كه :

--> ( 1 ) - صحيح بخارى .