( 1 ) روايت شده است كه معروف به دروغ گويى و جعل حديث هستند كه اين نوع از احاديث در امور دينى مطلقا به كار نمىآيد مگر براى روشن ساختن برخى از امور ، در اين مورد از سمرة بن جندب روايت شده است كه پيامبر فرمود « هر كس حديثى از من نقل كند و خود آن را دروغ بداند خودش هم يكى از دروغ گويان است » نظير همين حديث از مغيره بن شعبه هم روايت شده است . نوع ديگر حديثى است كه راوى آن متهم به جعل نيست ، اما معروف به كمى حافظه و يا كثرت اشتباه است ، يا اينكه راوى آن شناخته شده نيست و مطلبى دربارهء عدالت و شرايط ديگر او در جائى ثبت نگرديده است اين گونه از احاديث هم در احكام به كار نمىآيد حتى شهادت چنين افرادى در محاكم شرع هم مسموع نيست البته اين گونه احاديث در ادعيه و ابواب زهد و پارسايى و تفسير و مغازى و امورى كه ارتباطى به احكام ندارد به كار مىآيد ، از عبد الرحمن بن مهدى روايت شده است كه مىگفت ما هر گاه روايات ثواب و عقاب و فضائل و اخلاق را مىشنويم در اسانيد آن گذشت مىكنيم و سخت گيرى نمىنمائيم امّا هنگامى كه در مسائل حلال و حرام و احكام براى ما روايت نقل مىكنند در اسانيد آن سخت گيرى ميكنيم و تمام رجال آن را مورد بررسى قرار ميدهيم . از يحيى بن سعيد قطّان روايت شده است كه ميگفت در مورد تفسير اگر از اشخاصى كه مورد وثوق نيستند مطلبى مىگويند تساهل كنيد و سخت گير نباشيد و گفت ليث بن ابى سليم و جويبر بن سعيد و ضحاك و محمد بن سايب كلبى از لحاظ حديث افراد مورد ستايشى نبودند امّا در عين حال تفسير را از قول ايشان مىنوشتند ، بيهقى مىگويد علت اينكه در اخذ تفسير از ايشان سخت گيرى نمىكنند در واقع براى اين است كه كار آنها جمع و تقريب اخبار در مورد لغات عرب است . و هم روايت شده است كه از احمد بن حنبل پرسيدند دربارهء موسى بن عبيده و محمد بن اسحاق چه ميگوئى ؟ گفت موسى بن عبيده عيبى ندارد البته برخى از احاديث ناشناخته را از طريق عبد الله بن دينار و ابن عمر از پيامبر نقل كرده است اما محمد بن اسحاق را كه مىبينيد اين همه احاديث سيره را از او نوشته‌اند ، امّا در مورد حلال و حرام و احكام قوم ديگرى را مىپذيريم و از هر