از همه كوبنده‌تر پيمان‌شكنيهاى صريح كسانى بود كه با آن حضرت بيعت كرده بودند - يكى پس از ديگرى رخ مىداد ، و بالاخره كار اين پيمان‌شكنيها و خيانتها چنان بالا گرفت كه بسيارى از بزرگان سپاه امام در پنهان با معاويه مكاتبه و ارتباط برقرار كردند و به وى نوشتند : اگر تا نزديك كوفه بيايى ، ما امام حسن عليه السّلام را دست بسته تسليم تو خواهيم نمود . و هم اينان بودند كه بارها به سوى آن حضرت تيراندازى نمودند و مىخواستند آن بزرگوار را به قتل برسانند . اما خوشبختانه چون حضرت زره در زير لباس پوشيده بودند ، از گزند آنان مصون ماندند . « 1 » امام دوم از خيانتهاى سران سپاه خود و روابط پنهانى آنها با معاويه به خوبى آگاه بود و خود اين حقيقت تلخ را ضمن كلماتى به زيد ابن وهب چنين فرمود : « و اللّه لو قاتلت معاوية لا خذوا بعنقى حتى يدفعونى اليه سلما ؛ به خدا قسم ! اگر ( اكنون ) با معاويه جنگ كنم ( ياران من ) مرا گرفته و سالم تسليم معاويه خواهند نمود » . از پيشامدهاى ناگوارى كه در همان اوقات براى امام مجتبى عليه السّلام رخ داد و در تضعيف روحيهء باقىماندهء سپاهيان آن حضرت سخت مؤثر واقع گرديد و به عقيدهء « ابن اثير » مورخ مشهور ، اين حادثه بود كه موجب شد مردم به خيمهء آن حضرت براى غارتگرى هجوم آوردند ، اين بود كه مردى ناپاك در لشكرگاه حضرت فرياد برآورد قيس بن سعد - كه با دوازده هزار نفر در فرات مردانه در برابر ارتش معاويه مقاومت مىكرد - كشته شد . اين نداى شيطانى اثر شوم خود را بخشيد و روحيهء سربازى تضعيف‌شدهء سپاه امام عليه السّلام را سخت دگرگون ساخت . ابن اثير مىنويسد : « چون امام حسن عليه السّلام به مدائن وارد گرديد ، شخصى در ميان سپاه وى ندا در داد كه قيس بن سعد كشته شد ؛ شما از اينجا برويد و دور شويد . سربازان با شنيدن اين ندا به سوى خيمهء امام حسن عليه السّلام روانه شدند و هر چه در ميان خيمه بود به غارت بردند ، حتى فرشى كه در زير قدم آن بزرگوار بود با كشمكش از زير پاى آن حضرت ربودند » . « 2 » تا اينجا حوادث و پيشامدهاى ناگوارى كه از ابتداى خروج امام حسن عليه السّلام از كوفه براى مبارزه و پيكار با معاويه تا هنگام ورود آن حضرت به مدائن انجام گرديد به طور فشرده و اجمال مورد مطالعه قرار گرفت و با ذكر شواهد زنده و غير قابل انكار نشان داديم كه چگونه امام مجتبى عليه السّلام از كنار آمدن و صلح با معاويه سخت بر حذر بود و اكنون كه وارد مدائن

--> ( 1 ) - ناسخ التواريخ ، ج 1 ، ص 210 . ( 2 ) - الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 271 .